Zaman zaman din çatışması haline bile dönüştüğü görülen bu konu tarihten günümüze sürdürelegelen Sünni şii itilafı, İslam dünyasının içinde bulunduğu şartlar bakımından da çok hayati bir sorunu teşkil etmektedir. Bunun sebeplerinden biri de tarihte olan bitenleri bugün de aynen devam ettirme çabasından kaynaklandığı görülüyor. Oysa tarihte olanlar tarihe maal oldu gitti. Ayrıca bu ayrışma yani mezhep olgusu sadece teolojik ya da kelamı bir olgu değil aynı zamanda siyasi boyutu olan da bir husustur. Meseleye bakarken bir bütün olarak ele alınması gerekir. Yoksa bu siyasi gelişmelerin tartışmaların içine kendimizi bırakırsak eski hastalıkları tekrar hortlatılmasından daha derinden ayrışmanın bölünmenin parçalanmanın etkisinden kurtulamayız.
Burada asıl olan mezhepleri din olarak görülmemesi. Kur’an ve sünnetin ışığında hareket edilmelidir. Tarih bilinmeli ancak referans alınmamalıdır. İslam Dünyası Tarihi meselelerle dini meseleleri ayırt etmek durumundadır. Ayrışmaya sebep olan ortada sadece birtakım rivayetler vardır. Bunların Peygamberimize aidiyeti kesinleşmedikçe bunların din olduğundan söz edemeyiz. Kaldı ki bazı şeylerin Peygamberimize aidiyeti bile yetmiyor, acaba Peygamberimiz bize bunu din olarak mı sundu yoksa o günün ihtiyaçlarına siyasi bir yaklaşım olarak mı sundu? Hangi amaçla sunulduğunun da bilinmesi lazımdır. Yani bizim Usul-i Fıkıh’ta Hz. Peygamber’in tasarruflarını, sözlerini vs. farklı kategorilerde değerlendirdiğimiz gibi bir imamet konusunu peygamber vazetti mi, peygamber genel geçer bir kaide gibi mi söyledi, söyledi mi söylemedi mi? şeklinde değerlendirmeliyiz. Burada ciddi bir metodoloji devreye giriyor. Mütevatir mi, ahad mı, ahad haber kesin bilgi mi ifade eder? Tarih boyunca Şii gelenekte de Sünnilikte de Mutezililerde de muazzam tartışmalar olmuştur. Bir rivayet sana göre sahih bana göre değil ise artık burada dinden söz edemeyiz. Burada yorumdan söz ederiz. Din konusunda zanni bilgi değil kesin bilgi gereklidir. Yakıni bilgi lazımdır; o da Kur’an’dır. Ve Peygamber’in, herkesin üzerinde ittifak ettiği hayatı vardır.
Bilginin doruğa ulaştığı şu günde en somut bir olayı bile, yüzlerce bilim adamları yazar çizerlerin farklı şekilde yansıttığı gözden kaçmamaktadır. Peki, bunların hangisine kimin yorumuna inanacaksın. Tarihteki olaylarda böyle. Kaldı ki o zamanın şartları bugüne göre son derece yetersiz doğru bilgiyi anlama ya da aktarma zorluğu bulunmaktaydı. Pekiyi o zaman bu işin neresinden başlamalı?
Bugün Şiiler çok haklı olarak şu soruyu sorabilirler mesela “Niçin Ehl-i Sünnet uleması Ehl-i Beyt ulemasından hadis almamıştır?”. Bu çok makul ve mantıklı bir soru bu mevzuu hadis bölümünde ele alınmıştı. Bunun yanında Şiilerin hadis külliyatına baktığınızda Sahabeden de yani ehlisünnet den de hadis almadığını görürsünüz. Yani bu tek taraflı bir şey değil. Hatta Şiilerin kullandığı birçok hadisi ve kuran-i yorumu ehlisünnet kaynaklarında bulmak mümkündür. Ama tersini bulmak mümkün değil. Sünni kaynakların Şiilerde tercümesi bile yapılmamaktadır. Yani bura da sen ben olmamalıdır. Birde Şiiler; Sünni olan herkesi Beni Ümeyye, veya Yezid savunuculuğu yapmak durumundaymış gibi bunlarla özdeşleştirerek Yezidi, yanlısı olarak lanse ediyorlar. Bu ön yargıdan çıkmalılar. Bunun asla böyle olmadığını bilmelidirler.
Bu çerçevede şunu söylemek lazımdır ki ister Şia hadis kaynaklarında isterse Sünni hadis kaynaklarında yer alsın bütün rivayetler Kuran ve Hz Peygamberin hayatı çerçevesinde incelenip karar verilmesi gerekir. Tabii bunun sonuca da iki kere iki dört eder neticesinin çıkmayacağı bilinmelidir. Bu bir süreçtir bugünden yarına orta yolu bulmak mümkün değil. Ancak düşmanlığı körükleyecek olan Sünnileri Şiileştirme Şiileri Sünnileştirme çabası içine girmeden kelamı anlayışı mantığı ile tekfir etmeden,objektif aydın ilim adamlarının caba ve samimi gayretleriyle bir yol alınmalıdır.
Peygamber ve devlet başkanı olmasına rağmen sürekli istişareyle götürmüştür işleri. Hatta çok haklı olduğundan emin olduğu durumlarda bile, Uhud Savaşı’nda olduğu gibi, alınan kararın yanlışlığından emin olduğu halde sırf istişare sonucuna boyun eğmiş olmak için ‘tamam dışarıda savaşalım’ dedi gençlere. Hz. Peygamber 17–18 konuda istişare yapmıştır. Tamamında istişare sonucuna uygun hareket etmiştir. ‘Hayır, benim dediğim olacak’ diye dayatmamıştır. istişare yapılır ama imam bildiğini okur davranışından uzak Hâlbuki Kur’an’daki böyle değildir. İstişare sonucu bağlayıcıdır; Peygamberimiz bile boyun eğiyor. Tamam, peygamber soyundan biri gelsin diyelim. Ama kendileri de bunun mantıksızlığını biliyor ki, mesela Ahmet el-Kâtip kitabında şunları anlatıyor: Şia’da 12. imam gelmeden devlet kuramıyorsun. Yasak. Zekât toplayamıyor, cihad yapamıyorsun. Humeyni “12. imam gelmedi diye İslam’ın bu kadar emirleri muallâkta, boşta mı kalacak?” diyor. Onun üzerine Humeyni Irak sürgünü esnasında ve velayet-i fakih nazariyesini geliştiriyor, yani biz 12. imama vekâleten devleti kuralım diyor. Ahmed el-Kâtip bunu daha ileri noktalara götürüyor. Humeyni bile buradaki tersliği görüyor. Yani 10 asır geçmiş hala 12. imam gelecek; gelmeden devlet kuramıyoruz, hâlbuki dunyada zulüm zulüm üstüne… Yani 12. imam gelene kadar Müslümanlık yaşanmayacak. Humeyni’nin zekâsı bu. Ahmed el Kâtip Humeyni çizgisini daha da ileri götürüyor : “Aslında Humeyni’nin teşebbüsüne de gerek yok çünkü 12. imam diye biri yaşamamıştır. Böyle biri tarihte hiçbir zaman olmamıştır. Tam aksine 1–2–3–4. yy.larda Ehl-i Beyt çevrelerinde şura prensibi egemendir. Dolayısıyla biz ona dönelim. Yani mesele şudur: Müslümanlar kendilerini kim yönetecekse kendileri karar versinler. Şimdi saltanatı seven bir tane Müslüman var mı? Herkes, ‘karar alınacaksa danışılsın’ vs… Şura ile ilgili ayetlerin anlamı ‘hepimizi ilgilendiren bir işte kararı da hepimiz ortak alacağız’ demektir diyor Fazlurrahman. Yani bir kişi bildiğini okumayacak. O zaman Şii-Sünni oturup tartışmalıdır.
Hz. Alinin ilk halife olması gerektiği konusunda Şia'nın iddiası ve bu hususta getirdikleri delillerin neler olduğu, bu iddialara nasıl cevap verilebileceği konusuna gelirsek;
Kuran-ı Kerim islami yönetim bicimini acık olarak ifade etmemiş, Hz Peygamberden sonra kimin halife olması gerektiğini belirtmemiştir. Böyle olmasına rağmen kuran yanlış ve zorlama yorumlarla adeta kuranın bütüne Hz Ali'nin halife olduğu söylettirilmiştir. Bununla yetinmemişler peygamberimizin veda hutbesinde de bu konuya acıklık getirdiğini iddia ederlerken farklı olaylardan sayısız yorumlar üretmişlerdir. Kısaca bunlara değinirsek;
1-Hz. MUHAMMED (s.a.s.) Veda Haccı dönüşünde Gadîru Hum'da konaklamış, gruplar memleketlerine dönmeden önce onları toplayarak bir hitâbede bulunmuştur. Bunun sebebi “-"Ey Peygamber! Rabbinden sana indirileni tebliğ et! Şayet yapmazsan O'nun risaletini yerine getirmemiş olursun. Allah seni insanlardan koruyacaktır." (el-Mâide, 5/67). Şiî müelliflere göre bu ayet Hz. Ali hakkında nâzil olmuştur. Ayette tebliğ edilmesi gereken şey, Hz. Ali'nin hilâfetidir. Hz. Peygamber takiyye için eşi Âişe(r.a)den bazı şeyleri gizlemiş, bu yüzden Cenâb-ı Hak onu ikaz etmiştir Kûleynî, el-Kâfî, II, 72).
Hz. Peygamber Gadîr'de bu ayeti tebliğ ettikten sonra şöyle demiştir:
"Cebrâil (a.s.) bana Rabbimden şu emri getirdi ki; Ali b. Ebî Tâlib benim kardeşim, vasîm, halîfem ve benden sonra imamdır. Ey insanlar, ALLAH onu size velî ve İmam olarak tayin etti; ona itaat etmeyi herkese farz kıldı. Ona karşı çıkan lânetlenecek, saygı gösteren ise merhamete erecektir. Dinleyiniz ve itaat ediniz; ALLAH mevlânız, Ali ise imamınızdır. İmâmet ondan sonra onun soyundan kıyamete kadar devam edecektir" (Vâhidî, Esbabü'n-Nüzûl,
Yine Şii bir müellif olan Hakim Haskani bu ayet in nuzul sebebinin; "Hz. Peygamber Mi'rac'a çıkınca, Arş'ın altından Ali bın Ebi Talib'in hidayet bayrağı olduğunu işitmiş, fakat yer yüzüne inince bunu gizlemiştir. Bunun üzerine Allah, "Ali hakkında indirileni tebliğ et" ayetini indirince gadir humda açıklamak zorunda kalmıştır. Demektedir.( H.el.Haskari; Şevahidu't.Tenzil, 1/87, 191, 192. )
Bunların dışında Şiiler gadir humda peygamberimizin; Müslümanlara iki emanet bırakıyorum bunlardan biri Kuran diğeri ehlibeytim diyerek, Hz. Ali'nin elini kaldırdığını ve "Ben kimin mevlâsı isem Ali de onun mevlâsıdır" dediğini ifade etmektedirler. Yine Resulullah (s.a.s.) ın, "ALLAH’M, Ali ye yardım edene yardım et; ona düşmanlık edene düşmanlık et".,"Allah’m, hakkı döndüğü yerden Ali tarafına döndür." Diyerek dua ettiğini söylemektedirler.
Peygamberimizin Hz.Ali ile alakalı bu ilanını dinleyen sahabeden Haris b. Nu'man el-Fihrî'de Devesini Ebtah denilen yerde çöktürdükten sonra, ashab arasında bulunan Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) huzuruna çıkarak O'na şöyle dedi:
“Ey Muhammed! Şehadeti, namazı, zekâtı, orucu ve haccı emrettin. Sana, evet, dedik. Sonra bunu da kâfi görmedin. Amcan oğlunun omzunu tutup Onun bizden üstün olduğunu ilân ederek:
“Ben kimin efendisi isem Ali de, O'nun efendisidir.” dedin. Eğer senin bu sözlerin Allah'tan bir vahiy ise bize bildir. Hz. Peygamber evet Allah'tan deyince geri dönmüş ve kendi kendine eğer bu gerçekten senin katından ise bize gökten taş yağdır yahut elim bir azap ver" demiş, Meâric: 70/71 âyeti nazil olmuştur. Bunun ardından Haris gideceği yere varmadan gökten taş yağdığını, Haris'in tepesinden girip altından çıkarak onu öldürdüğünü iddia etmektedirler. Oysa sözü edilen kişi Müslüman olmadan ölmüştür. Burada Haris b. Nu'man Suhabi imiş gibi gösterilmiştir. Feyzu'l. Kadir 6/218. Bu husus Nakkaş ın tefsirinde yer almaktadır. Oysa böyle bir olay tamamen uydurmadır. Hakiki hadis âlimlerinin böyle bir rivayeti mevcut değildir. Zaten Nakkaş'ın tefsirleri bu ve buna benzer yalan haberlerle doludur. Şianın burada bir tezadı görünmektedir ki nakkaşın kendilerinin kullanabileceği ya da kendi akidelerini destekleyen yöndeki sözlerini ön plana çıkartıp işte ehlisünnet âlimi de bizim tezimizi destekliyor derken nakkaş’ın işlerine gelmeyen sözlerine hiç itibar etmezler. Öyleyse Şiiler Nakkaş ın Hz Ebu Bekir (r.a.) ve Ömer'in (r.a.) faziletleriyle ilgili sözlerine itibar etmeleri gerekmez mi? Sa'lebi'nin tefsirinden naklettiği söz konusu hadis, hadis mütehassıslarının ittifakı ile uydurmadır. Onun için bu hadis kendilerine müracaat edilebilecek eserlerin hiçbirinde böyle bir rivayet bulunmamaktadır.
Bilindiği gibi Ebtah, Mekke'de bir yerdir. Hâlbuki Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), o sırada ne Ebtah'da ve ne de Mekke'de bulunmuştur. Sa'lebi'nin “İnecek olan bir azabı, istedi bir isteyen” (Meâric: 70/71) mealindeki ayet-i kerime indi demesi de doğru değildir. Çünkü mezkûr âyet hicretten önce Mekke'de inmiştir.
“Maide suresinin”….Allah seni insanlardan korur ayeti de seferidir. İbn-u Hibban’ın sahihinde Ebu Hureyre’den rivayetine göre ayet, Resulullah’ın bir seferinde nazil olduğu bildirilmiştir.
“Allahım! Eğer bu, senin tarafından gelmiş bir hak ise, hemen üzerimize gökten taş yağdır..” (Enfal: 8/32) mealindeki âyet-i kerime ise ittifakla Bedir muharebesinden sonra inmiştir.
Yine bütün müfessirler bu âyetin Ebu Cehl ve arkadaşlarının Mekke'de iken Rasulullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) söyledikleri bazı sözleri üzerine indiğini ittifakla kabul etmişlerdir.
Ondan sonra üzerlerine taş da inmemiştir. Eğer bu mechûl adamın boynuna taş düşüp dübüründen çıkmışsa bu, ashab'ül-fil'in cezasına benzer fevkalâde bir cezadır. Böyle bir adamın başına bu durum gelseydi, mu'cize kabul ederek birçok kimseler onu nakledeceklerdi. Bu olayı gören şahit olan onca ashabı kiramda Hz. Ebu Bekir’i birinci halife seçmez ona biat etmez bu hadisi ve olayı delil göstererek Hz Ali nin imametine biat ederler hiçbir karışıklık meydana gelmezdi.
Hem Hz. Peygamber'in halkın kendisi hakkında "amcasının oğlunu korudu" derler demesinden korkması, Ali namına Hz. Peygamber'e yapılan bir saygısızlıktır. Maide
Suresi Kur an-ı Kerim'in son nazil olan surelerinden biridir. Veda haccında veya feth senesinde nazil olduğuna dair rivayetler vardır!( Kurtubi, el.Cami 6/30.). Bu gün sizin dininizi ikmal ettim mealindeki ayet in bu surede bulunuşu bu ayetin Mekki olmasına bir engel teşkil etmez. Nitekim İbn Abbas'tan rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber "Allah beni Peygamberlik vazifesi ile gönderdiği zaman halkın beni yalanladığını gördüm. Bu bana çok zor geldi. Bunun üzerine Allah, bu ayeti indirdi demiştir. Kurtubi'nin ifadesine göre, bu sıralarda Ebu Talibın her gün Hz. Peygamber'i korumak üzere nöbetçiler gönderiyordu. "Allah seni insanlardan korur" ayeti geldikten sonra Hz. Peygamber, "amca, Allah beni insanlardan ve cinlerden korur, benim nöbet tutacak kimseye ihtiyacım yok"( Kurtuhi, u.g.e. 6/243, 244.) demiş ve bu nöbet işinden vazgeçmiştir. Kurtubi'ye göre sure Medeni olmasına rağmen bu ayet Mekkidir. Fahrettin Razi, ayetin tefsirinde, sebeb-i nüzulü hakkındaki çeşitli görüşlere yer verdikten sonra "doğru olan kavlin Yahudi ve Hıristiyanların kötülüklerinden emin olmak için indirildiğini açıklayıp Şia'nın iddialarını reddediyor.( Tefsir-i Kebir 12. 48, 49.) Ayet gerçekten Hz. Ali ile, ilgili olsaydı, kafirlerden değil, Müslümanlardan söz etmesi gerekirdi.
Yine konuyla alakalı bir başka mevzuda Hz. Ali'nin torunu Hasan el-Musenna'ya, Hz. Peygamber ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır "dedi mi diye sorulmuş," evet, fakat bununla emirliği ve sultanlığı kastetmedi. Öyle demek istemiş olsaydı, bunu daha açık bir şekilde belirtirdi. Çünkü Resulullah Müslümanların en fasih olanıdır, eğer mesele söylenildiği gibi olsaydı, 'ey insanlar, bu dini ve dünyevi işlerinizin velisi ve benden sonra da size hükmedecek olandır, onu dinleyin ve itaat edin derdi, vallahi Allah ve Re sulü bu iş için Ali'yi seçip Müslümanlara idareci yapsalardı ve Ali de bunu yerine getirmeseydi, Allah 'ın ve Resulünün emirlerini ilk terk eden olurdu. Demiş ve hadisin sonundaki "Ona dost olana dost, düşman olana da düşman ol" duasının doğru bir söz ve icahet edilecek bir dua olduğunu belirttikten sonra "Ali'ye düşmanlık edenler Rafızîlerden başkası değildir, onu layık olmadığı bir duruma düşürürler" demiştir. .( İbn Arabi; cl.Avasım Mine'l-Kavasım 185-186.)
İran devrim lideri Humeyni “Kesful Esrar” isimli kitabında diyor ki: “Hadisin basında da ispat ettiğimiz gibi Nebi (s.a.v)’in Kur’an da İmamet konusunu açıklamasında geri çekilmesinin sebebi: kendisinden sonra Kur’an’ın tahrif edilmesinden korkması ve Müslümanlar arasında ihtilafların şiddetlenip bununda İslam’a tesir etmesidir. Ve su da apaçık görünüyor ki Eger Nebi (s.a.v) Allah’ın imamet konusunda ona vahyettigi tebliği yapmış olsaydı, şuan ki İslam beldelerinde Müslümanlar arasında ki bu ihtilaflar ve münakasalar patlak vermezdi”.(Kesful Esrar Sayfa149 155)
Adı geçen zatın tavrına dikkat ederek söylediklerinin ne manaya geldiğini iyice irdelemek gerek. Hz peygamber Allah ın “biz koruyacağız” dediği kuranın değiştirilmesinden korktuğu için imametle alakalı ayeti açıklamadığını söylüyor. Haşa burada Hz Peygamberimizi suçlamaktadır. Çünkü işinde eksiklik gerçekleştirmesi, açıklaması gerekeni açıklamaması nedeniyle kuranda ilk tahrif ilk önce peygamber tarafından başladı. Çünkü O İmamet ve İmamlar konusunda Rabbinin ona vahyettigini tebliğ etmemiştir. Ve İmamet ve İmamlar konusunda ona vahy inmesine rağmen O Kuran’da ki imamları ve imameti insanlara açıklamadı (!) bundan dolayı da ümmet O’nun vefatından sonra fitnelere ve ihtilaflara düştüler! Diyor Şianın en önde gelen lideri.
Mezhepçilik adına yapılan iddiaların insan yüzünü ne kadar çirkinleştirdiğini buradan görmek mümkündür.
Şiî âlimlerin Gadîru Hum meselesi ile alakalı iddia ettikleri rivâyetleri islam âlimlerinin değerlendirmesine bakacak olursak;
İbn Hamza, Usame'nin, Ali b. Ebu-Talib'e "Sen benim mevlam değilsin, benim mevlam Resulullahtır" dediğini, Hz. Peygamber'in de bunu işitince "ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır" dediğini yazmaktadır. Tirmizi'nin rivayetinde ise, Hz. Peygamber bir seferde ordunun başında Ali b. Ebi Talib'i görevlendirmesi sonucu Ali den duyulan hoşnutsuzluğu gidermek amacıyla olayı kardeşliğe bağlamak için söylediği sözler belirtilmektedir. Konuyla alakalı geniş bilgi aşağıda yer alacaktır.
Tirmizi'nin rivayeti ile İbn Kesir'in Büreyde'den naklettiği haber birbirinden farklı olaylar değildir
İbn Teymiye Minhacu's-Sünne 4/118 de bu iddiaların tamamen uydurma olduğunu ifade ederek, "bu uydurmanın mütevatir olması bir yana sahih bir isnadı bile yoktur. Bu mesele hakkında Sakife gününde, Ömer'in vefatında, altı kişilik Şura teşekkül ettiği zaman ve nihayet Osman'ın şehadetini müteakip, Ali'nin hilafeti üzerine münakaşalar yapıldığı günlerde, sahabeden biç değilse bir kişinin ortaya çıkıp durumu açıklaması beklenmez miydi? Görüldüğü gibi hu, rafızilerin uydurmalarından biridir". Diyor. Yine bu konu ile alakalı meşhur Goldziher diyor ki: ” Vaziyet bu olunca, Ali taraftarları onun Peygamberin doğrudan doğruya
tayinine mazhar bulunduğunu göstermeğe matuf rivayetler icad edecek ve onları söz sahibi kılacaklardı. Bu niyete cevap olmak üzere vücut bulan Hum hadisi, Ali fırkası nazariyatının en sağlam temellerinden birisini teşkil etmektedir. Son derece meşhurdur. Sünni 'otoriteler dahi onun sıhhatine itiraz etmemektedirler. Fakat onu başka bir mana vererek gerçek hedefinden çevirmiş bulunmaktadırlar. " Bunların dışında Gadir-i Hum olayını tamamiyle reddetmeden meseleyi açık bir şekilde ortaya koymayan Sünni alimlerde mevcuttur ki . Müslim bunlardan biridir.
İbn Mace de Gadir hadisine Sünen Mukaddime 11. de yer vermiş: fakat Hz. Peygamberin konaklayıp halka hitap ettiği iddia edilen yeri ismen net olarak bildirmemiştir Gadir-i Hum olayı, olup olmadığı, yeri ve içeriği çok münakaşa edilen bir konudur. Hz. Peygamber, Hum denilen mevkide namaz kılmış, dinlenerek ashabiyle sohbet etmiş olabilir. Eğer orada Ali'yle ilgili bir hutbe okudu ve onu gerçekten halife olarak tayin etseydi; hilafet üzerine münakaşaların yoğunlaştığı günlerde Peygamber'in bu vasiyetini duyanlardan hiç 'olmazsa birisinin çıkıp bunu açıklaması gerekirdi. Öyle anlaşılıyor ki Şiiler daha sonraları Hum hadisi diye dillendirip insanların kafasında yer edinilmesini sağladıktan sonra iddialarını bu hadisenin içine yerleştirmiş olduklarını görmek mümkündür. Çünkü Buharinin; Sahih, İsti'zan 29 da geçen. Hz. Peygamber'in hastalığında Alib. Ebi Talib onu ziyaretten çıktıktan sonra halk "Ey Ebu Hasan, Resulullah nasıl oldu?" diye sordular. Elhamdülillah iyi diye cevap verdi. Ravi diyor ki: "Bunun üzerine Abbas, Ali'nin elinden tutup bana bak, vallahi sen üç gün sonra köle olacaksın. Allah'a yemin ederim ki Abdu'I-Muttalib oğullarının yüzünde gördüğüm ölümü Resulullah'ın yüzünde de gördüm. Haydi, Resulullah'a gidelim ve bu işin (hilafet) bize ait olup olmadığınıı soralım. Eğer bize ait ise bilelim. Şayet bize ait değilse Hz. Peygamber bizi (yeni halifeye) vasiyet etsin. Ali, vallahi ben bunu yapamam, eğer Hz. Peygamber'e gider de bunu bize vermezse kimse onu bize daha sonra vermez". Buhari',den naklettiğimiz bu haberden sonra durum bütün açıklığı ile ortaya çıkmaktadır. Eğer gerçekten Ali'ye Hz. Peygamber tarafından hilafet iddia edildiği gibi vasiyet edilmiş olsaydı, ne Abbas yukarıdaki sözleri söyler ne de Ali böyle cevap verirdi. Bu rivayet de göstermektedir ki, Ali'nin vasiy ve halife olarak seçildiğine dair nakledilen bütün rivayetlerin gerçekle bir alakası yoktur ve uydurmadır.
Konuyu irdelemeye devam ederken Maide 67 ayetin iniş zamanı, yer ve sebebine bakılacak olursa;
Gadîru Humu kabul eden bazı kaynaklar hicretin onuncu yılında Zilhiccenin onsekizinci günü Veda Haccı'ndan dönerken okunan bir hutbe olduğunu söylemekteler. Aynı yıl Zilhiccenin dokuzuncu günü Arefe günü, "Bugün sizin için dininizi ikmal ettim, size olan nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm'ı seçtim" (el-Mâide, 5/3) ayeti inmiştir. Bu ayetin, Hz. MUHAMMED'e peygamberliğin tebliğini emreden, yukarıda meâlini verdiğimiz Mâide suresinin altmış yedinci ayetinden daha önce inmesi mümkün değildir? Çünkü Dinin tamamlandığını bildiren ayet inmiş ve yüzbin'in üzerinde hacıya tebliğ edilmiştir. İslâm âlimlerinin büyük çoğunluğu Mâide suresi altmış yedinci ayetin daha önce, Mekke fethi ve Hayber gazvesinden önce indiğini tesbit etmişlerdir (Saîd İsmail, Hakîkatü'l-Hılâf Beyne Ulemâi-ş-Şîa ve Cumhûri Ulemâi'l-Müslimîn, Carbondale 1983, . 25, 26).
İbn-u Ebi Hatim ve İbn-u Merdeveyh, Cabir’den rivayet ettiklerine göre ayet, Benu Enmar gazvesinde Batnanahle’nin tarafına düşen Zaturrika’da nazil olmuştur. (El İtkan Fi Ulumil Kuran İmam Suyuti)
Enmar Gazası ile Zatur Rİka gazası aynı gazadır diyenler de vardır. Ancak Buharı Enmar ve Zaturrika’yı ayrı ayrı olarak zikretmektedir. Zaturrika ise Hayber savaşından sonra olduğu yine Buharı tarafında rivayet olunmuştur. Önce olduğuna dair rivayetler var ise de en sahih olan Hayber’den sonra olmasıdır. Bu konuyla alakalı Kitabul Megaziye bakılabilir.
Enmar ile Zaturrika’nın aynı gaza olduğunu söyleyenlere göre Maide 67 ayeti kerimesi hicri yedinci yıllarında nazil olmaktadır.
Uhud savaşından sonra da nazil olduğunu söyleyenler vardır.
Bütün bunlar bize gösteriyor ki her halükarda bu ayeti kerime Veda haccından önce nazil olmuştur. Dolayısıyla veda haccından sonra meydana gelen Gadir Hum olayından en az üç sene önce inmiştir
Şimdi de Maide 3. ayeti kerimesinin, yani “…Bugün dininizi kemale erdirdim…” ayeti celilesinin ne zaman nazil olduğuna bakalım
“Yahudilerden bir adam Ömer’e gelerek dedi ki: Ey EmirülMüminin, sizin kitabınızda okuduğunuz bir ayet var ki eğer o ayet Yahudiler topluluğuna inseydi biz o günü bayram yapardık. Ömer dedi ki hangi ayettir O Yahudi: Bugün dininizi kemale erdirdim” bunun üzerine Ömer dedi ki: Ben o ayetin indiği günü ve nerede indiğini biliyorum. O ayet Resulullah’a Arafatta Cuma günü indi.( Müslim, Kİtabut Tefsir) Ayrıca Buhari de, tırmizde de Müslim deki rivayete benzer rivayetler mevcuttur. Ayrıca diğer hadis kitapların da bu ayeti kerimenin Nebi Aleyhisselama Veda Haccında, Arafat ta iken indiğine dair rivayetlerde vardır. Bu tarih ise Zilhiccenin dokuzu Cumaya rastlamaktadır. Bu tarihten sonra Nebi aleyhisselam 80 veya 81 gün yaşamıştır.
Bu meseleyi tam anlayabilmek için, Ayetı öncesi ve sonrası ile bölüp parçalamadan bütün olarak bir okuyalım.
65 eğer kitâb-ı mukaddes'in izleyicileri [gerçek] inanca ve Allah’a karşı sorumluluk bilincine ulaşmış olsalardı, biz gerçekten onların [geçmiş] kötülüklerini siler ve onları nimet bahçelerine sokardık; 66 Eğer onlar Tevrat’a, incil'e ve rableri tarafından kendilerine indirilmiş olan bütün [vahiy]lere uymuş olsalardı, gökyüzünün ve yerin tüm nimetlerinden yararlanırlardı. Onların bir kısmı doğru bir yol tutarlar; çoğuna gelince, yaptıkları ne kötüdür onların!67 ey elçi! Rabbinin sana indirdiklerini tebliğ et: sen onu tam yapmadığın sürece rabbinin mesajını [hiç] yaymamış olursun. (görevini yaparsan) Allah seni [inanmayan] insanlardan koruyacaktır. Allah, kâfirleri doğru yola iletmez.68 de ki: “ey kitâb-ı mukaddes'in takipçileri! Siz, tevrat'a, incil'e ve rabbiniz tarafından size indirilen her şeye [tam olarak] uymadıkça inançlarınızı sağlam bir temele oturtmuş olmazsınız!
Görüldüğü gibi ayeti parçalamadan işine geleni cımbızla cekip almadan bir bütün olarak bakıldığın ehli kitap ile alakalı olduğu anlaşılır. Asla Şiilerin çıkardığı anlam çıkmaz
Kitap Ehli, Müslümanların Dini ile alay ve oyun konusu etmekteydiler. Bu onların azgınlığını ve küfrünü artırıyordu (Mâide 5/57, 64). Bunun an¬lamı, Hz. Peygamber'in getirdiği mesaja ağır bir tepki gösteriyorlardı.
Ahmed B. Hanbel'in Müsnedinde (I, 309) Be¬lirtildiği gibi, Bu tepki karşısında Hz. Peygamber, İnsanların Onu Yalanlaması, Yahudi, Hıristiyan Ve Müşriklerin Onu Korkutması Sebebiyle Peygamberlik Görevini Yürütemeyeceğinden Endişeye Kapıldı. Âyet Bunun Üzerine İnmiştir. Hata Hz. Aişe annemiz buyurdular ki: (Maide 67) ininceye kadar Nebi sallallahu aleyhi ve selemi alt niyetli kitap ehlinden nöbetçiler tarafından korunurdu.( İbn Hatim, Hakim, Tımizi ve İbn Cerir)
Zaten âyetin devamındaki "Allah seni insanlardan koruyacaktır" ifa¬desi, âyetin iniş sebebinin, toplumun tehlike arz edecek kadar ağır tepkisi olduğunu ortaya koymaktadır.
Rivayet ediliyor ki Resulullah (s.a.v) bir hadis-i şerîfinde şöyle buyurmuştur: "Allah Teâlâ beni peygamberlik göreviyle gönderdi. Bundan dolayı çok sıkıldım ve görüyorum ki insanlar beni yalanlıyorlar. Yahudiler, Hıristiyanlar, kureyşliler korkutuyorlar. Ne zaman ki Allah, 'peygamberlik görevlerini tamamen tebliğ etmezsen seni cezalandırırım.' dedi, korku da tamamen ortadan kalktı". Eğer böyle yapmazsan, yani sana tebliğ edilmek için indirilenleri tebliğ etmezsen Allah’ın peygamberlik görevini, elçiliğini ifâ etmemiş olursun. Nâfi kırâetinde, çoğul olarak şeklinde okunduğuna göre, Allah’ın elçilik görevler i ni tamamen yerine getirmemiş, vazifeni yapmamış olursun. Allah ise seni insanlardan tamamen koruyacak. Çünkü muhakkak ki Allah kâfirler gürûhunu gayelerine ulaştırmayacak, sana karşı herhangi bir sû-i kast yapmaya kalkışacak olanların herhalde kâfir l erden olacağında şüphe yoktur. Şu halde Allah seni her halde- insanlardan korur ve muhafaza eder. Fakat hiçbir kimseyi Allah’ın azabından koruyacak bir muhafız yoktur...
Bu ayette geçen ve bir önceki cümle ile kesin olarak irtibatlı bulunan “Allah seni insanlardan korur. Muhakkak ki Allah kafirler güruhunu maksatlarına ulaştıramaz” kısmı, ayetin Gadir Hum’da değil, İslamiyet’in ilk yıllarında nazil olduğunu açıkça göstermektedir. Çünkü ayette “kafirler güruhunun maksatlarına ulaşamayacağı” gibi çok ağır bir itham vardır. Oysa Veda Haccı dönüşünde, Gadir’de konaklanması esasında Peygamberimizin yanında binlerce Sahabi vardır. Kuran’ın onları “Kafirler güruhu” olarak vasıflandıracağı düşünülemeyeceğine göre, Allah’ın Peygamberimizi Sahabelerden koruyacağı şeklinde de anlaşılmayacağına göre, buradan da anlaşılıyor ki; yüce Allah Sevgili Habibini Sahabeler vasıtasıyla diğer insanlardan korumuştur. Dolayısıyla yirmi üç yıllık sıkıntılı bir hayattan sonra İslamiyet’in tamamlandığı, ayette açıklandığı gibi kemale erdiği bir zamanda, vazifesini yapmak hususunda hiçbir şeyden korkmayan bir Peygamberin üstelik akrabaları da yanında olduğu halde kendi Ashabından korktuğunu iddia etmek cesarette eşi benzeri olmayan Resulullaha büyük bir hakarettir. O Resulullah ki Hz. Ali gibi küçük bir çocuktan başka maddeten hiçbir koruyucusu olmadığı halde Ebu Cehil, Ebu Lehep, Ümeyye bin Halef ve daha birçoklarından korkmayarak Allah’ın dinini açıktan açığa tebliğ edecek, bu uğurda Bedir’de, Uhud’da, Hendek’te ve daha pek çok yerde azılı müşrikleri karşısına alacak, elinde kılıç onlarla cihat edecek, din kemale erdikten sonra en yakın arkadaşlarından hele hele Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer’den, hanımından korkarak Hz. Ali’nin kendisinden sonra halife olacağını açıklamaktan korkacak? Bu hiç ona yakışacak bir vasıf mı? Bu düpedüz hakeret aşağılamaktır. Bu da asla Hz peygambere yakıştırılacak bir anlam değildir.
O Resul ki, birkaç gün öce Arafat’ta, Mekke’de Ashabına Hitaben Yaptığı konuşmalarda “Tebliğ ettim mi?” diye soracak, onlar “Evet” deyince “Allah’ım şahit ol” diye vazifesini layıkıyla yaptığına Allah’ı şahit tutacak, sonra da Ebu Bekir’den, Ömer’den, en yakın arkadaşlarından korkarak Allah’ın en son emrini tebliğ etmekten çekinecek. Bu inanılmaktan öte konu edilecek bir husus bile değil. Şiacıların en büyük delil saydığı yorum kendilerini bataklıktan çıkarmaya yetmemiştir.
O Resül ki, putperest toplumda batıl yaşam biçimi zirveye çıkmışken, kadınları yoksulları, köleleleri insan yerine koymazken, zaaflarını hayata geçirmede zirveye çıkmışken onlara korkmadan ve çekinmeden “Kendi yaptığınız Putları terk edin, bir olan Allah’a iman edin” namaz kılın, oruç tutun, içki içmeyin, kumar oynamayın, zina yapmayın, faiz yemeyin diyecek cesareti gösterirken onunla hiç kıyaslanmayacak cesaret bile gerektirmeyecek bir konu da Hz. Ali’nin halife olacağı ve bunu ümmetine açıklaması vahiy edildiğinde korkacak, Allah da ona korkmamasını emredecek?
O Allah ki, son Resulü ile tebliğ ettiği en mükemmel dini olan İslamiyet’i Resulünü tebliğ vazifesini açıklayamayacak kadar haşa korkutan Ebu Bekir ve Ömer’in eline bırakacak?
Haşa ve kella, Allah böyle abes iş yapmaktan uzak olduğu gibi, Peygamberimizde Allah’ın en son emrini tebliğ etmekten korkan biri olmaktan uzaktır. Hiç kimsenin o Yüce Peygamberi korkaklıkla itham etmeye, canlarını yolunda siper eden ve pek çok yerde Kuran’ın övgüsüne mahzar olan Sahabileri Peygamberimizin hele hele Allah’tan aldığı emirleri tebliğ etmekten korkutacak kimseler olduğunu söylemeye kimsenin hakkı yoktur. Bu çok ayıptır. utanılacak bir iftiradır.
Ayetin ifadesinde Hz. Alinin hilafetiyle ilgili hiç bir şey yoktur. Şevkaninin de belirttiği gibi, ayet umum ifade etmektedir.( Şevkani, Muhammed, Fethu'l- Kadir, Daru İhyai't- Türasi'l- Arabi, Beyrut, ts. II, 59. Ayrıca bkz. Kurtubi, VI, 157)
Yani, "rabbinden sana ne indirilmişse, hepsini tebliğ et" demektir. Nitekim Hz. Aişe, "her kim 'Muhammed kendisine indirilenlerden bir şey gizledi' derse, yalan söylemiş olur" demiş ve üstteki ayeti okumuştur.( Buhari, Tefsir, 5/7; Şevkani, II, 59)
Durum böyle iken, şia bazı zayıf ve uydurma rivayetlere dayanarak, (Şevkani, II, 59-60) mezkur ayetin Hz. Alinin hilafetini bildirdiğini söyler. Halbuki bu iddialarıyla Hz. Peygamberi görevini tam yapmamakla itham etmektedirler. Zira ayet eğer onların anladığı gibiyse, Hz. Peygamber bunu tebliğ etmeden gitmiş demektir. Zaten şiacılar sahabenin ortaya koyduğu delilleri karartmaya çalışmış yerine uydurma rivayeti gerçek gibi taraftarlarına sunmaktan geri durmamışlardır.
Şunu da belirtmekte fayda var. Şia tarafında Allah’ın Hz. Ali’yi halifet tayin ettiği hususunda en kuvvetli delil olarak gösterdikleri bu ayet, kendilerini de tatmin etmemiş olmalı ki, Kuran’ın tahrif edildiğini, Kurandan Hz. Ali’nin hilafeti ve fazileti ile ilgili ayet ve surelerin çıkarıldığını iddia etmek mecburiyetinde kalmışlarıdır. Sözü edilen kısmı kurandan çıkaran kimselerin Maide 67’yi niye çıkarmadığına hususuna da hiç cevap bile vermemişlerdir. Tabi iddialarına Kurandan delil bulamayınca iddialarının doğrulanması için kurana olan güven duygusunu yıkma yolunu seçmişlerdir. Şiilerin kuran ve hadis anlayışı mevzuunda bu husus işlenecektir.
Bu konunun daha net anlaşılması için Peygamberimizin dinlenmeye durduğu Gadir Humda hutbe irad etmesinin sebebini açıklayan kaynaklar olayı şöyle anlatmaktadır.
Peygamberimiz Veda haccından bir müddet önce Hz. Ali’yi Yemen’e vazifeli olarak göndermişti. Hz.. Ali Veda haccında Peygamberimizle buluşacaktı. Hz. Ali, Mekke'de Rasûlullah'la buluşmak için Yemen'den dönü¬şünde biraz acele ederek önden gitti. Askerlerin başına arkadaşlarından birini vekil bıraktı. Bu vekili de Hz. Ali'nin Yemen'¬den getirmiş olduğu kumaşları askerlere dağıttı. Askerler bu elbisele¬ri giydiler. Mekke'ye yaklaştıklarında Ali onları karşılamaya çıktı. Bir de baktı ki, Yemen'den getirmiş olduğu elbiseler, askerlerin üze¬rinde... Vekil olarak bıraktığı komutana kızarak:
— Yazıklar olsun sana! Bu nedir? Diye hesap sordu. Vekili şu ceva¬bı verdi:
— İnsanların araşma geldikleri zaman askerlerin biraz düzgün kı¬yafetleri olmalarını istedim. Onun için onlara bu elbiseleri giydirdim.
— Yazıklar olsun sana! Bunlar Rasûlullah'ın yanına gitmeden, elbiseleri üzerlerinden çıkar.
Bunun üzerine askerlerin üzerindeki elbiseleri çıkarttırdı ve tek¬rar yerlerine koydurdu.
Bunun üzerine askerler, Hz. Ali'nin kendilerine yaptığı bu mua¬meleden şikayetçi oldular.
İbn İshak, Ebu Said el-Hudrî'nin şöyle dediğini rivayet etmiştir: «İnsanlar Ali'yi şikayet ettiler.
Peygamberimiz onlara “Ey insanlar, Ali’yi şikayet etmeyiniz. VALLAHİ o ALLAH yolunda şikâyet edilmez” dedi. Hac dönüşü Gadir Hum mevkiine geldiklerinde de mola verdi Gadir-i Hum Mekke ile Medine arasında Cuhfe yakınlarında bulunan bir mevkinin ismidir. Orada bir müddet istirahat edip öğle namazını kıldıktan sonra, Sahabilere hitaben şöyle bir konuşma yaptı:
“Ey insalar! Haberiniz olsun ki, ben de ancak bir insanım, Çok sürmez Yüce Rabbimin elçisi bana gelecek, ben de onun davetine icabet edeceğim. Ben size kıymeti ve mesuliyeti ağır iki emanet bırakıyorum. Birincisi Yüce ALLAH’ın Kitabıdır ki, onun içinde hidayet ve nur vardır. Cenab-ı Hakkın kitabına sım sıkı sarılınız. İkincisi de Ehli Beytimdir. Ehli Beytime muamele hususunda size ALLAH’ı hatırlatırım.
Efendimiz bu konuşmadan sonra, oradakilere “Sizin veliniz kimdir?” diye sordu.
“Bizim velimiz ALLAH ve Resulüdür” cevabını verdiler
Peygamberimizi, “Ey insanlar! Benim müminlere öz nefislerinden daha sevgili olduğumu biliyorsunuz, değil mi?” buyurdu.
“Evet” dediler Peygamberimiz sualini tekrarladı, yine aynı cevabı aldı. Bunun üzerine Resulullah Hz. Ali’nin elinden tuttu ve şöyle buyurdu:
“Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. Allah’m ona dost olana dost, düşman olana da düşman ol. Ona yardım edene yardım et”
Bu sözler Hz. Ali’nin halifeliğe tayin etmek için değil Hz. Ali' ye karşı duyulan hoşnutsuzluğun giderilmesi için olaya Hz. Peygamber'in. Müdahale etmesidir. Çünkü Hz. Peygamber, müminler arasında birlik ve beraberliğin bozulmasını istememektedir, dostluk ve kardeşlik havasının devamını ve yerleşmesini arzu etmektedir.
Her şeyden önce Hz. Ali’nin hutbelerinden toplandığı söylenen Nechul Belaga ve diğer kaynaklarda ki sözleri böyle bir iddianın doğru olmadığını kesinlikle ortaya koymaktadır. Bunun dışında kullanılan kelimelerin ne anlama geldiğine bakacak olursak;
kullanıldığı iddia edilen “Mevla” sözünün on beşe yakın manası vardır. Bundan hilafet manasını çıkarmak doğru değildir. “velayet” Şiilerin kastettiği halifelik manasında değil, “dost, efendi” manasındadır” Eğer Peygamberimiz burada Hz. Ali’yi halife tayin etmek isteseydi, bunu yirmiye yakın manası olan bir kelime ile değil de, hiçbir şüphe ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde açık ifadelerle anlatırdı.
Bakillani de bu hadiste geçen Mevla kelimesi ile ilgili olarak şöyle der:
“Mevla kelimesinin çok manası vardır. Yarımcı manasına gelir, amcaoğlu manasına gelir, sevilen ve seven anlamına gelir, mekan ve karar anlamına gelir. Vela hakkına sahip köle azad eden kişi anlamına gelir, komşu anlamına gelir, damat anlamına gelir, antlaşmalı anlamına gelir, Mevla sözü bütün bu anlamları ifade edebilir, bu kelimden Mevla itaat edilmesi farz imam anlaşılmaz”
Bakillani daha sonra bu kelimeden şu mananın anlaşılabileceğini söyler:
“Her kim beni seviyor, ben gizlim ve açığımla onun velisi isem, Ali de
— Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. Allah’ım, Ali'ye dostluk edene dost ol. Ona düşmanlık edene de düşman ol.»
Bu rivayetin senedi zayıf ve gariptir.
İmam Ahmet b. Hanbelî’n oğlu Abdullah, Ubeyd b. Velid el-Kay-sî'nin şöyle dediğini rivayet etmiştir:
“Abdurrahman b. Ebi Leyla'nın yanına gittim. Bana, Hz. Ali'nin geniş ve düzlük alanda insanlara şöyle seslendiğini duyduğunu ifade etti:
— Gadir-i Hum gününde Rasûlullah (s.a.v.)'m konuştuğu sözleri duyan bir adam varsa, Allah aşkına ayağa kalksın ve onu görmüş olandan başkası ayağa kalkmasın.
Hz. Ali'nin böyle demesi üzerine oniki kişi ayağa kalkıp şöyle de¬diler:
— Rasûlullah (s.a.v.)'m, Ali'nin elini tutup şöyle dediğini gördük ve işittik:
— Allah’m, Ali'ye dostluk edene dost ol. Ona düşmanlık edene düşman ol. Ona yardım edene yardım et. Onu yardımsız bırakanı yardımsız bırak!
“Cühfe gününde Rasûlullah (s.a.v.)'ın Ali'nin elini tutmuş ola¬rak- hutbe irad ettiğini, sonra cemaata şöyle dediğini işittim:
— Ey insanlar! Ben sizin velinizim.
- Doğru söyledin ya Rasûlallah..
Bundan sonra Rasûlullah, Ali'nin elini tutup kaldırdı ve şöyle bu¬yurdu:
- İşte bu benim velimdir. Ve benim yerime (borçları, emanetleri) ödeyecek kişidir. Buna dostluk edene Allah da dostluk edecektir. Bu¬na düşmanlık edene Allah da düşmanlık edecektir”
Hz. Ali’nin torunu Hasan el-Müsenna da bu hususta şöyle der:
“Resulullah sav. ‘Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır’ sözüyle emirlik ve hilafeti kastetmiş olsaydı, namaz, oruç, zekât ve hacla ilgili hükümleri açıkça belirttiği gibi bunu belirtir ve ‘Ey insalar, bu benden sonra sizin halifenizdir’ derdi. Şüphesiz Resulullah sav. Müslümanların en fasih ve en açık konuşanıdır.”
“Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: Ali bendendir. Ben de onda¬nım. Borcumu ya ben veya yerime Ali öder
Bütün bu sözler Hz. Ali’nin halifeliğe tayin edildiğine kesinlikle delalet etmez. Her şeyden önce Hz. Ali’nin Nechul Belaga ve diğer kaynaklarda ki sözleri böyle bir iddianın doğru olmadığını kesinlikle ortaya koymaktadır.
Fakat Sünnî âlimler "Ben kimin mevlâsı isem Ali'de onun mevlâsıdır" gibi sözleri Şiîlerden farklı bir şekilde yorumlamaktadırlar. İbn Kuteybe bu konuda şöyle diyor: "Hz. Peygamber her müslümanın velîsidir. Velayet Hz. Peygamber'le müminler arasında olduğu gibi, müminlerin kendi aralarında da olur. Hz. Peygamber'in Ali ile olan münâsebeti de böyledir. Ayrıca mü'minlerin bazıları bazılarının velîleridirler" (et-Tevbe, 9/717). Velî ve mevlâ kelimeleri arasında bir fark yoktur. Bu da Hz. Ali'ye bir üstünlük sağlamaz. Bu konu ile ilgili birçok ayet vardır (et-Tahrîm, 66/4 et-Tevbe, 9/71; el-Bakara, 2/247; Yunus, 10/62). Hz. Peygamber benzer sözleri Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer gibi büyük sahabeler hakkında da söylemiştir. Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh için "Bu ümmetin emînidir" buyurmuştur.
Ehl-i Sünnet'in kabul ettiği görüşe göre, müslümanların Hz. Ali'yi sevmesi Hz. Peygamber'i sevmesi gibi farz; O'na düşman olmak da Hz. Peygamber'e düşman olmak gibi haramdır. Bu, ehl-i beytin görüşüne de uygundur (Abdulaziz Dehlevî, Muhtasaru't Tuhfeti'l-İsnâ Aşeriyye, 161).
Onlar, yaptıkları her hususta hakka tabî olmuşlardır. Çünkü onlar ümmetlerin en mümtazıdırlar. Allah (c.c), dini onlara ikmal etmiş, nimetini üzerlerine tamamlamıştır. Onlar, korkarak veya rağbet ederek değil, dini bir görev bildikleri için Ebubekir'e (r.a.) biat etmişlerdir. Eğer hissi davransalardı halifeliğe Ali (r.a.) veya Abbas'ı (r.a.) tercih edeceklerdi. Çünkü Haşim oğulları şeref bakımından Teym oğullarından üstündür. Hatta Ebubekir'in babası Ebu Kuhâfe'ye Mekke'de kalıyordu ve oldukça ihtiyar idi:
Oğlun hilafet makamına geçti, denilince Ebu Kuhafe:
Umeyye, Hâşim ve Manzum oğulları razı oldular mı? Sorusunu sordu. Evet denilmesi üzerine hayret ederek:
“Bu Allah (c.c.)'ın fazlıdır, onu dilediğine verir,” dedi. Çünkü Ebu Kuhâfe, Teym oğulları'nın kabilelerin en zâifi olduğunu, İslâm’ın da neseb yönünden değil takvadaki üstünlükten dolayı tercihte bulunduğunu gayet iyi biliyordu
DEĞERLENDİRME Gadir hum olayı sonuç olarak yorumlanırsa
Şiacıların iddialarını Kur'an'dan bir kısım ayetler noksanlığı, gizli kalmışlığı veya bazı ayetlerin batini tevilleri olduğunu söyleyip bu tevilleri biz anlarız, ehlibeyt mektebinden geçenler anlar söylemleriyle ispatlamaya çalıştıkları gibi, tarih kitaplarında geçen hadiseleri de farklı filmlerden alınan kesitlerin montaj edilerek elde edilen bir senaryoya çevirdiklerini görmek mümkündür. Gadir Hum olayı da bunun bir örneğidir. Olayların başını ve sonunu anlatmadan konunun ortasından aldıkları üç beş cümleyi gerekçe saymaları ve bunları başka hadiselere monte etmeleri bambaşka bir anlam çıkartmaya çalışmaları bunların ilim adına gerçek adına yaptıkları çalışmanın güvenirliğini ortaya koymaktadır. Bunlardan ilim ve gerçekler hususunda sığ, çelişkiler yumağı, kendi içinde birlikteliği sağlayamamış, altyapısız, bütünlükten uzak bir anlayış ürettiklerini görmek mümkündür. Hatta Mutezile ve Hariciler bu taifeden hem rivayet ilimlerinde ve hem de metinleri anlamada daha ileridir. Bundan dolayı Şia bazı noktalarında Mutezileden tesiri altında kalmıştır. Şianın mutedil kolu Zeydiyye mezhebi bu konuda ve daha birçok konuda imam iye şiası gibi düşünmez ve onları katılmadıklarını her fırsatta söylemekten geri durmazlar.
Gadır Hum Olayını Şiiler gibi anlamak, yani; Hz Peygamberimiz Veda Hutbesinde 100.000 müslümana açıklama yapmayıp daha Sonra gizli saklı ümmetinden bir şey kaçırıyormuş gibi çevresindeki bir kaç kişiye Hz. Alı ile ilgili hükümleri açıklaması. Hz. Resule iftira olmaz mı?... Bu anlatım tarzının Hz peygamberi anlatması mümkün müdür? .
Yok eğer bu sözleri veda haccında söyledi ise; “Benim mevlası olduğumun, Ali de mevlasıdır” hadisini yüz binin üzerinde müslüman duydu ve bunu Şiilerin anladığı tarzda anladı da, neden üzerinden fazla zaman geçmeden ölen Hz. Peygamber’in ardından insanlar bir “halife” arama telaşına kapıldılar? Allah’ın Resulü olayın böyle gelişeceğini bilmiyor muydu? Biliyor ise neden önceden apaçık söyleyip tedbirini almadı? Yoksa hiçbir şeyin farkında değilmiydi.? Ümmet bu kadar mı ihanet içindeydi? Yüce Allah’ın en sevgili kulu olan Hz peygamberin anlattıklarında hiç samimiyeti, hiç etkileme gücü yomuydu ki etrafındakiler en zor günlerde O’nu desteklerken ahrete göçünde O’na sırtını döndüler? Yok sa sümme haşa bunlar şuursuz, korkak sahtekarlar sürüsüymüş de peyfamberimiz mi farkına varamamış!? Eğer öyle idiyse, bu korkak insanlar nasıl oldu da o azgın müşrikleri dize getirdiler? Birkaç sene gibi kısa bir zaman içerisinde İran’ı, Suriye’yi fethettiler? Bu nasıl çelişkili bir anlayıştır? Bu görüş insanları peygamberden şüpheye götürmez mi?. İnananların sığınacağı sağlam limanları yıkmak anlamına gelmezmi? Bu ne biçim bir izan ne biçim bir inançtır. Evet, bu insanlar kesinlikle korkak değildi yukarda sayılan hiçbir yanlış düşüncenin esiri değillerdi. Aksine son derece cesur ve şuurluydular. Allah yolunda peygamberimizin çizdiği inanç üzerinde ölüm onlara vız gelirdi. Fakat ortada Hz. Ali’nin Allah tarafından halife tayin edildiğine dair herhangi bir nass yada peygamberimizden belirgin bir işaret olmamasından dolayı sessizdiler. Suskunluğun sebebi bundandı. Bunun dışındaki söylemler sadece laftan ibarettir.
Pekiyi olayın diğer kahramanına Hz Aliye halifelik hakkı ayetlerle verilmiş ise ve bu çok açık belirginse bunu da bugünkü Şiiler bildiğine göre Hz Ali de bilmesi gerekir herhalde!. Hz Ali Neden o karışık ortamda bu " ilahı " kaynaktan yararlanmadı? Kuran da hakikat olan bir hususu insan iradesine yani hakeme niye bıraktı? Hakem olayını neden kabul etti? Bu davranışı Kurana ters düşmez mi?, Allah'ın Ayetini arka plana İtmesi anlamına gelmez mi.?, İmameti İnkar Olmaz mı?..! Ali’nin Muaviye’yi haklı gördüğü anlamına gelemez mi? Zaten Hz. Ali nin Sıffından sonra Hakem Olayını kabul etmesi, Hz Alı ölüm döşeğinde iken " Hasan'a beyat edelım mı " Sorusuna " Sız bilirsiniz" demesı ve Hasan'ında Hilafeti Muaviye ye devretmesi bu konuda Ayet ve Nas olmadığının delili değilmi?. Şayet eğer böyle bir emir varsa o zaman haşa - Ehlı Beyt Kuranı çiğneyenlerden olmaz mı?. !
Hz. Alı'nın sağlığında söz konusu edilmeyen hadisler neden ölünce zorlama anlamlar çıkarılarak imamet anlamı çıkarılmaya çalışılmaktadır...Hz Alı Halife iken neden imamet fikri üzerinde durmadı.? Bu kadar önemli meselenin insanların kafasında soru olarak bırakmanın Ali ye yakışır bir yanı var mı? Şiiler inançlarına getirdikleri yorumun hakikatte ne anlama geldiğini görmüyorlar mı?
Şiilerin buradaki esas amacı; Hz. peygambere, Kurana olan güveni yok etmek, İslam için değer olan her şeye inancı yitirmek en azından güveni sarsmayı sağlamak mı? Yoksa kendi tezini doğrulamak adına söyleyecekleri fikirlerin ucu nereye dokunursa dokunsun, hangi inancı sarsarsa sarssın, kime iftira atılırsa atılsın, yeter ki iddialarını ispatlamak adına bir dayanağının bulunması mı? Eğer ikincisi ise, hasiyet ve şerefleriyle oynadıkları onca insanların haklarını nasıl ödeyecekler. Bir de meselenin öbür yanı var bu tür yalan ve uydurmalara takiyye kılıfını giydirerek taze bir meyveymiş gibi islamı kabul etmiş insanlara yedirerek hak yoldan cevirmeleri onları zehirlemeleri sapıklığa döndürmenin vebali de unutulmamalıdır. Söylenen her yalana mutlaka bir kılıf bulmak hakiki bir imanın belirtisinin olmadığı bilinmeli doğrularda buluşmanın yol ve yöntemi geliştirilmelidir. Kuran ın yanlış yorumları ve tevilleri ile değil hakikatinin hakemliği ile uzlaşmanın yol ve yöntemi geliştirilmeli meshepcilik dinin kendisi sayılmamalıdır.
2-Hz. Peygamber bir sefere giderken yerine Hz. Ali’yi bıraktığını görüyoruz. Ancak Hz Ali bundan memmun olmamış olmalı ki; Etrafdaki insanların Hz Ali kızdırması üzerine "Beni kadın ve çocuklarla mı bırakıyorsun?" deyince Hz. Peygamber şu cevabı verir: "Benimle Hz. Musa ve Harun misali olmak istemez misin? Ancak şu var ki, benden sonra peygamber yoktur."( Tirmizi, Menakıb, 20; Süyuti, Celaleddin, Tarihu'l Hulefa, Daru'l- Kütübi'l- İlmiyye, Beyrut, 1988, s. 133)
Hz. Peygamberin cevabında Hz. Musanın Tura gidiş olayına işaret vardır. Hz. Musa, yerine kardeşi Harunu bırakarak Tura gitmiştir. Hz. Harun da kardeşi Musa gibi bir peygamberdir.
Bu rivayetten Hz. Ali’nin faziletine atıfta bulunmak son derece makuldür ve buna kimsenin bir itirazı da yoktur. Fakat bu rivayetten "ilk halife Hz. Ali olmalıydı" sonucuna varmak zoraki bir yorumdur. Zira Hz. Peygamber sefere giderken Hz. Ali’den başkalarını da yerine bırakmıştır. Abdullah b. Ümmi Mektum bunlardan biridir.
(Hamidullah, Muhammed, İslamın Hukuk İlmine Yardımları, İst. 1962, s. 142-143)
Hz Ali yi Harun a benzetmesi konusuna gelince Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem, Ebubekir'i (r.a.) İbrahim (a.s.) ve İsa'ya (a.s.), Ömer'i (r.a.) de Nuh (a.s.) ve Musa'ya (a.s.) benzetmiştir ki, bu benzetmeler Ali (ra) Musaya benzetmesinden daha ileri bir anlam taşır.
Bedir savaşı sonra esirlerle alakalı ileri gelen sahabeyle istişare eden peygamberimiz çadırına gitti. Bir müddet dinlendikten sonra tekrar onların yanına gelerek ve şöyle buyurdu:
“Allah, bazı kişilerin kalplerine son derecede yumuşaklık ve incelik vermiştir ki, onlar sütten daha yumuşak ve incedirler. Allah bazı kişilerin de kalplerine katılık vermiştir ki, onlar taştan daha kardırlar.
Ey Ebubekir (r.a.)! Senin hâlin, Hz. İbrahim'in haline benzer. O Allah (c.c.)'a:
“Kim bana uyarsa, işte o bendendir. Kim de bana karşı gelirse, şüphe yok ki, sen, çok yargılayıcı ve esirgeyicisin.” (İbrahim: 36) demişti.
Ey Ebubekir (r.a.)! Senin halin Hz. İsa'nın haline de benzer. O, Allah (c.c.)'a:
“Eğer onları azaba uğratırsan onlar, senin kullarındır. Eğer onları yarlığarsan, şüphe yok ki kudretiyle her şeye üstün gelen, hikmetiyle her yaptığını yerli yerinde yapan sensin!” (Maide: 118) demişti.
Ey Ömer, senin halinde Hz. Nuh'un haline benzer. O:
“Ey Rabbim yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiçbir kimse bırakma” (Nuh: 26) demişti.
Senin halin Hz. Musa'nın haline de benzer. O, Allaha:
“Sen onların mallarını mahvet. Rabbimiz! Yüreklerini şiddetle sık ki onlar, inletici azabı görünceye kadar iman etmiyeceklerdir!” (Yunus: 88) demişti” dedi..
(Ahmed b. Hanbel Müsned'i Hadis: 3632–3634, Müstedrek 3/2172, Tirmizi 3/37, 4/113, İbn-i kesir 4/94–95).
Şiacılar Sahabe-i Kiram hakkında nazil olan ve onların faziletleriyle ilgili olan nassları (hâşâ!) irtibatlarından önce söylenmiş olduğunu iddia ederler. Fakat şiilerin ashab hakkında söyledikleri şeylerin aynısını hâriciler de Ali (r.a.) hakkından söylüyorlar ki her ikisinin de iddiaları tamamen bâtıldır. Çünkü Allah (c.c.), kimen kâfir olarak öleceğini bilir ve kâfir olarak öleceğimi bildiği bir kimseden de hoşnut olup onu övmez.
3-Şianın delil olarak ileri sürdükleri rivayetlerden biri de : "Hz. Peygamber, vefatı öncesi hastalığı ilerlediğinde, "Bana kalem kağıt getirin, size benden sonra sapmamanız için vasiyet yazdırayım" der. Hz. Ömer, "Peygamberin rahatsızlığı şiddetlendi. Allahın Kitabı bize kâfidir" deyince ileri geri konuşmalar olur. Hz. Peygamber, "Kalkın yanımdan, der. Benim yanımda niza (çekişmek) yakışmaz."
Şianın iddiasına göre Hz. Peygamber, yerine Hz. Ali’nin geçmesini yazdırmak istemiş, Hz. Ömer ise buna engel olmuştur, sözü edilen rivayette asla buna bir delalet yoktur. Rivayeti o tarzda değerlendirmek sadece bir zorlamadır. Peygamberimiz o hastalığın hemen arkasından vefat etmemiştir. Eğer böyle bir vasiyet mutlaka yazılması gerekseydi daha sonra yazdırırdı.
4-"De ki: Yaptığım tebliğe karşı ben sizden yakınlık sevgisi dışında bir ücret istemiyorum."
Şiilerin bu ayetle ilgili yorumu; ayet nazil olunca Hz. Peygambere "Ya Rasulallah, sevmemiz vacip olan yakınların kimlerdir?" diye sorulmuş, Hz. Peygamber, "Ali, Fatıma ve oğulları" cevabını vermiş.( Beydavî, Kadı, Envaru't-Tenzil ve Esraru't-Te'vil, Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut, 1988, II, 362 )
Bu ayet şia tarafından Al-i Beyt sevgisine bir delil olarak zikredilir. Bunu işari bir mana olarak kabul etmek mümkün olmakla beraber, ayetin sarih manasında buna bir delalet yoktur.
İbn-i Abbasa bu ayetten sorulur. Daha cevap vermeden, orada bulunanlardan Said b. Cübeyr, "Al-i Muhammed" deyince, İbn-i Abbas "Acele ettin, der. Çünkü Kureyşin hiçbir ailesi yoktur ki Hz. Peygamberin onlara akrabalık bağı olmasın. Ayetin manası "hiç olmazsa yakınlık hakkını gözetin" demektir."( Kurtubi, XVI, 15-16; İbnu Kesir, VII, 187; Süyuti, Dürrü'l- Mensur, Daru'l - Mektebi'l- İlmiyye, Beyrut, 1990, V, 699)
İbnu Kesir, ayetin yorumunda şu manaya dikkat çeker: "Bana yardım etmiyorsanız, hiç olmazsa aramızda olan akrabalık sebebiyle eziyet etmeyin."
(İbnu Kesir, VII, 187)
Kendisinin şu yorumu da gerçekten zikre şayan bir incelik arzeder: "Ayetten muradın "Hz. Ali, Fatıma ve oğullarıdır" şeklindeki rivayet senet olarak zayıftır. Ayrıca, sure Mekki surelerdendir. Mekede ise Hz. Fatımanın çocukları yoktu. Hz. Ali ile evlilikleri hicretin ikinci yılında Bedir Savaşı sonrası olmuştur. Ancak bu rivayeti kabul etmemek, Al-i Muhammede sevgi beslememek anlamında değildir. Çünkü onlar temiz bir zürriyetten, fahr, hasep ve nesep noktasında yeryüzündeki en şerefli evden gelmişlerdir."( İbnu Kesir, VII ) (Burada da görüleceği gibi Şiilerin sürekli yaptıkları bir şey bir ayetden yorum cıkartırken surenin Mekke de mi, Medine de mi nazil olduğuna dikkat etmemek alanı boş bulup sonuç almak için istediği yorumu yapma geleneği, Sure mekkede nazil oluyor Ali henüz17 yaşında bir delikanlı hiç evlenmemiş ortada Hz Ali ile ilgili her hangi bir husus yokken bir ayet geliyor Ali ve cocuklarını seviniz diye! İşte size bir yorum!)
5- Şia Hz Âlinin İmametine Delil olarak, maide 55 ile 67 ayetleri delil gösterirler.
Caferiler Maide Suresi 55. ayeti Ehl-i Sünnetten farklı olarak şöyle meallendirirler: “Sizin veliniz, Allah, Onun Peygamberi ve namaz kılan ve rüku halinde zekât veren kimselerdir.”
Şia kaynaklarında yer aldığına göre, Mescid-i Nebeviye bir dilenci gelmiş ve talepte bulunmuştur. Kimse ona bir şey vermeyince, dilenci, “Allahım, şahit ol. Ben peygamber mescidinde talepte bulundum, kimse bana bir şey vermedi” demiş onun bu sözü üzerine ruku halinde bulunan Hz. Ali ra. Parmağını uzatmış ve yüzüğü dilenciye vermiştir Şianın güvenilir kitaplarından Cevahir’de bu yüzükle ilgili olarak şöyle bir rivayet vardır: “ Hz. Sadık’tan nakledilir ki, Hz. Ali’nin sadaka olarak verdiği yüzüğün halkasının ağırlığı dört miskal gümüş, kaşının ölçüsü ise beş miskal kırmızı yakuttu, kıymeti Şam ülkesinin bir yıllık haracına (vergisine) eşitti.”Cevahir s.137
Bunun üzerine Hz. Peygamber ellerini kaldırarak dua etmiş ve Musa’ya kardeşi Harun’un yardımcısı olarak verdiği gibi, kendisine de vezir olarak Ali’yi bahşetmesini istemiş, duası tamamlanır tamamlanmaz, Cebrail bu ayeti getirmiştir. Dolayısıyla bu ayet, Peygamberden sonra Ali’nin onun halifesi olduğunu ifade etmektedir.( Keşfül-Murad, s. 344)
Şia Mensupları, ayette geçen veli kelimesini, “idareci, imam” manası verirler.
Mutahhari, bu ayetin Hz. Ali’nin imametine delil olduğuyla ilgili şöyle der:
“Rüku halinde zekât vermek, bir esas olarak tamamen zikredilen genel bir mesele değildir. Belki bu konu belli bir olaya işaret eder… Kalbinde kin ve garez bulunmayan her insan burada bir şey olduğunu anlar. ‘Rüku halinde zekât verirler’. Bu genel bir davranış değildir. Tesadüfen beliren istisnai bir meseledir.” Yani Hz. Ali’yi ifade eder. Yine Ayetullah Mekarim Şirazi de bu ayetle ilgili olarak buna benzer yorum getirmektedir
Şimdi bu hususu bağımsız ön yargısız bir şekilde düşünüp yorumlayalım. Önce şekil acısından meseleye bakılırsa: Dilencinin namaz vaktinde namaz kılmanın dışında caminin içinde ne işi var? Namaz kılan kimselerin namaz esnasında kimseye bir şey verilmeyeceğini bilmiyormu? Bu dilenci. İnsanlar cami de ibadet halindeyken dışarıdan birisinin gelip ibadet edenlerden bir şey istemesi olacak bir şey midir? Hz. Ali’nin hayat hikâyesinde onun namaz kılarken başkalarını tanımayacak, fark edemeyecek kadar huşu içerisinde dikkatli olarak Allah’a ibadet ettiği, hatta abdest alırken dahi önünden geçenleri tanımayacak kadar kendini ibadete verdiği bilinmektedir. Bu konuda meşhur bir de anektot vardır. Ayağına ok saplanan Ali bu okun namaz kılarken ayağından cıkartılmasını söyler ve öyle de yapılır. O okun acısın namaz esnasında Ali duymaz. Karşınızdaki Ali öyle bir Ali ki, Namazda iken okun acısını duymayan Ali ye ne oluyorda camide ki dilencinin fevaranını duyuyor!? Hz Ali (r.a.), Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)'in devrinde iken hiçbir zaman zekât kendisine farz olmadığı, Hz. Ali’nin son derece fakir olduğu gerek Sünni, gerekse Şia kaynaklarında mevcuttur. Dolayısıyla Ali zekâtı neyle verecek.
Konuya İslami acıdan yaklaşınca;
Namaz içinde Ali'nin r.a bu hareketi de müstehab değildir. Dolayısıyla övünülecek bir şey de değildir. Eğer müstehab olsaydı Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) da namazda iken fakire yardım eder, başkasının yardımda bulunmasına teşvikte bulunurdu. Hz. Ali (r.a.)'de bu eylemini tekrar ederdi. Bu durum diğer Müslümanlara da miras kalırdı. Ayrıca, bu durum namaza meşguliyet sokmaktır ki.. Bu da inacımıza uygun değildir. Gümüşe zekât ancak bir seneye kadar nisab miktarına sahib olanlara farz olur. Bu da bir seneye kadar nisab miktarına sahib olanlara farz olur. Ali (r.a.) durumu ise buna uygun değildi. Kaldı ki âlimlerin çoğunluğuna göre yüzüğe de zekât olmaz. Şia fıkıh kitaplarında ve âlimlerinin fetvalarında da yüzüğe zekât düşmeyeceğini görüyoruz. Durum böyle olunca ne oluyorda olması muhtemel bile olmayan bir hususta Hz Ali’ masum bir imamet çıkartılıyor? Hem ayrıca, bu ayet kesinlikle Hz. Ali’nin hilafetine delil olamaz.
Hem Hz Ali gibi bir kişinin kalp huzuru ve büyük huşu içerisinde kendini ibadete vermiş bir vaziyette iken, kapıdan giren bir dilenciye, kimsenin ona yardım etmediğini görüp parmağından yüzüğünü çıkarıp, o fakire vermesi gibi bir davranışta bulunması, pek mantıklı bir şey değildir.
. Her şeyden önce ayette geçen (vehum raikun) ifadesi hal olarak alınmıştır ki bu gramer olarak hal değildir “Sizin veliniz ancak Allah ve Resulü ile namazlarını dosdoğru kılan, zekâtlarını veren ve Allah huzurunda rükûa varan müminlerdir.” . Bu mana ayetin geneli için de daha uygundur. Çünkü Ayet-i Kerimedeki “Namaz kılanlar” lafzının cemi' (çoğul) sığası olması bir kişiyi değil, “müminleri” ifade etmektedir âyetin yalnız Ali'ye (r.a.) delalet etmediğini gösteriyor. Yani rükû halinde zekât verende sadece Hz. Ali’dir denilemez. Ayet, rükû halinde zekât verenleri değil “Allah huzurunda rükua varan müminleri övmektedir. Nitekim Kuranda çeşitli ayetlerde müminler “Namazı dosdoğru kılan, zekâtı verenler” olarak övülmüştür.. Yukarıdaki ayette’de bu sıfatların zikredilmesinden maksat, müminleri münafıklardan ayırmaktır. Çükü münafıklar da iman ettiklerini söylüyorlar, ancak namaz kılmaya ve zekât vermeye devam etmiyorlardı. Yüce Allah münafıkların namazlarını vasıflandırırken, “Doğrusu münafıklar Allah’ı aldatmaya çalışıyorlar; hâlbuki onları kendi hileleri ile aldatan Allah’tır. Namaza kalktıklarında da tenbel tenbel ve insanlara gösteriş olsun diye kalkarlar” buyurmuştur.( Nisa / 142)
Diğer taraftan, ayette geçen “veli” kelimesine “idareci” manası vermek de ayetin umumi manasını daraltmaktır. Ayette geçen veli, idareci değil dost ve yardımcı manasındadır. Buna göre ayet, “sizin dostuz ancak..” olur. Ayetteki rüku kelimesinde maksat, boyun eğmedir. Buna göre mana “Onlar Allah’ın bütün emir ve yasaklarına boyun eğerek namazlarını kılar, zekâtlarını verirler” demektir. Bu konuda bazıları da şöyle demiştir: “Bu ayet indiği zaman Resulullah’ın Ashabı, ayette bahsedilen sıfatlar hususunda farklı farklı durumda idiler. Onlardan bir kısmı namazını bitirmişti, bir kısmı malını fakire vermişti. Bir kısmıda rüku halinde idi. Onlar bu sıfatlar konusunda farklı farklı olunca, Allah Teala da bu sıfatları zikretmiştir.
Ayetin nüzul sebebide Caferilerin iddia ettikleri gibi sadece Hz. Ali ile ilgili değildir. Bu ayette belirli bir kişinin kastedildiğini söyleyenler olduğu gibi, ayetin umumi olduğunu söyleyenlerde vardır. Ayette belirli kişilerin kastedildiğini söyleyenlerden bazıları ayetin Hz.Ebu Bekir hakkında indiğini söylerken, bazıları da Hz. Ali hakkında indiğini söylerler. Umumi manada olduğunu söyleyenler ise şu hadisleri nüzul sebebi olarak zikrederler.
Ubade bin Samit ra. Yahudilerden ayrılıp “Beni Kurayza ve Nadir’in müttefiki olamktan çıkıyor, Allah ve Resulüne dönerek, Allah ve Resulünü veli ediniyorum” deyince bu ayet onun sözüne uygun olarak indirilmiştir.
Yahudi iken Müslüman olan Abdullah bin Selam, “Ya Resulullah, kavmimiz bizi terk etti ve bizimle oturup kalkmamaya yemin ettikler. Biz ise uzak oldukları için senin Ashabınla oturp kalkamıyoruz” deyince bu ayet indi. Bunu üzerine Abdullah bin Selam, “Biz Allah’ı, Resulullahı ve müminleri dost edinmeye razı olduk ve bundan hoşnutluk duydu”dedi.
Ayet öncesi ve sonrası düşünüldüğünde, nuzül sebebinin umumi olduğunu söyleyenlerin görüşlerinin daha isabetli olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü ayetin önceleri ve sonraları Yahudi ve Hristiyanları dost edinmekle ilgilidir. 51. ayetten itibaren ayetlerin meali şöyledir:
Ey müminler yahudileri ve hristiyanları dost edinmeyiniz. Onlar birbirlerinin dostlarıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse o onlardan olur. Hiç kuşkusuz Allah, zalimleri doğru yola iletmez.
Kalpleri hasta olanların "Başımıza bela gelir diye korkuyoruz " diyerek onlara koştuklarını görürsün. Olur ki Allah yakında size fetih nasib eder ya da kendi tarafından süpriz bir gelişme gösterir de o zaman bu kimseler kalplerinde gizli tuttukları duygulardan pişman olurlar.
O zaman müminler onlara "Bütün güçleri ile sizin yanınızda olacaklarına Allah adına yemin edenler bunlar mı?" derler. Onların bütün çabaları boşa gitmiş ve hüsrana uğrayanlardan olmuşlardır.
Ey müminler, içinizden kim dininden dönerse bilsin ki, yakında Al!ah öyle bir grup ortaya çıkaracak ki, Allah onları sevdiği gibi onlar da O'nu severler, bunlar müminlere karşı alçak gönüllü, kafirlere karşı onurlu davranırlar, Allah yolunda cihad ederler, hiç kimsenin yergisinden ve kınamasından çekinmezler. Bu Allah'ın bağışıdır, onu dilediğine verir. Allah'ın lütfu geniştir, O herşeyi bilir.
Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun peygamberi ve namaz kılan, zekât veren rükua varan müminlerdir.
Kim Allah'ı, Peygamberi ve müminleri dost edinirse bilsin ki, galip gelecek olanlar, yalnız Allah'ın tarafını tutanların grubudur.
Ey müminler, sakın sizden önce kendilerine kitap verilmiş olanlardan ve kâfirlerden dininizi alaya alanları, eğlence konusu yapanları dost edinmeyiniz. Eğer gerçekten mümin iseniz, Allah'tan korkunuz.
Görüldüğü gibi, 55. ayetten önce ve sonraki ayetlerin bir çok yerinde “dost” diye tercüme ettiğimiz “veli” kelimesi geçmektedir. Bütün bu veli kelimleerine “idareci, imam” manası verildiğinde ayetler arasında akışın bozulacağı kesindir. O ayeti diğerlerinden ayırmakta yine akışı bozar, ayrıca böyle bir ayırım yapmaya da gerek yoktur.
Bu izahlardan sonra mühim bir noktaya dikkat çekmek istiyoruz. Yukarıda ayetle ilgili görüşlerine yer verdiğimiz Şia âlimlerinden olan Matahhari, Vela ve Velayet üzerine isimli eserinde “Fahr-i Razi de Tefsir-i Kebir’de bu ayetin Hz. Ali’nin hakkında İndiğini, Âlimler de rükû halinde zekât verme hadisesinin Ali’den başka diğer hiçbir kimseden vaki olmadığını ittifak etmişlerdir’ demektedir ki; adı geçen tefsiri incelediğinizde kesinlikle böyle bir ifadenin olmadığını görürsünüz. Şiacılar her zaman yaptığını burada da yapmıştır. Söz konusu tefsirde bu iddia reddedilmektedir. Şöyle ki;
“şianın, bu ayetin Hz. Ali hakkında nazil olduğuna dair getirdikleri delillerde kabul edilemez. Çünkü biz müfessirlerin çoğunluğunun bu ayetin bütün ümmet hakkında olduğunu belirtiklerini açıklamıştık. Buna göre bu ayetten maksat “Allah Tealanın Müslümanlara, Müslümanlaran başka kimseyi dost ve yardımcı edinmemelerini emretmesidir.”( Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihü’l-Gayb, 9:125)
Fahreddin Razi nin şianın iddialarıyla ilgili söyledikleri;
“Veli” lafzını, aynı anda hem “yardımda” hem de “tasarrufta” bulunan kimse manasına almak caiz değildir. Çünkü fıkıh usulünde müşterek bir lafzı aynı anda iki manada birden kullanmanın caiz olmayacağı kaidesi vardır. İkinci makamın cevabına gelince, biz deriz ki, bu ayette geçen “veli” lafzından “yardımcı” ve “seven” manasının murad edilmesi neden caiz olmasın? Oysa biz “veli” lafzının bu manaya alınmasının “tasarrufeden” manasına alınmasından daha uygun olduğuna dair deliller getirip, daha sonra da Şianın söylediklerine cevap vererek şöyle diyoruz: “Veli” lafzına “yardımcı” manası verilmesinin daha uygun ve yerinde olduğuna şu hususlarda delalet etmektedir:
1. Ayetin hem öncesine, hem de sonrasına ancak bu mana uygun düşmektedir.. bu mananın ayetin öncesine uygun düşmesi şu şekildedir: Cenab-ı hak, “Ey iman edenler, Yahudileri de, Hristiyanları da dost edinmeyin” buyurmuştur. Bu ayet ile Allah, “Yahudi ve Hristiyanları, gerek canlarınız, gerekse mallarınız hususunda tasarrufta bulunan imamlar edinmeyin..” manasını kastedilmemiştir. Çünkü böyle bir mananın batıl oluşu, nerede ise zaruri olarak bilinen bir husustur. Aksine bu ayetle “Yahudi ve Hristiyanları birere dost ve yardımcı edinmeyin, onlarla içli dışlı olmayın ve onlarla birbirinize destek ve yardım sağlamayın” manasına murad etmiştir. Sonra Allah bunu iyice yazaklamak üzere “sizin dostunuz Ancak Allah’tır, Onun Peygamberidir, şöyle şöyle vasfedilen, müminlerdir” buyurmuştur. Görünen o ki, bu ayette emredilen “velayet”, önceki ayette yasaklanan “velayet”in aynısıdır. Önceki ayette yasaklanan velayet yardım manasındaki velayet olunca, bu ayette emredilende yine yardım manasındaki velayet olur.
Bu mananın ayetin sonrasına uygun düşmesi ise şöyledir:
Hak Teala, “Ey iman edenler, sizden evle kendilerine kitap verilenlerle, kafirlerden dininizi bir eğlence ve bir oyun tutanları, veliler, dostlar edinmeyin. Eğer inanmış kimselerseniz Allah’tan korkun (Maide 57.) buyurmuş ve böylece Yahudi, Hristiyan ve Kafirleri dost edinme yasağını tekrar etmiştir. Hiç şüphesiz burada yasaklanan “velayet” de (dostluk) “yardım etme” manasındadır. Şu halde ayetteki “sizin dostunuz ancak Allah’tır” ifadesindeki dostluğun da (velayetin) yardım manasına olması gerekir. Taassubu bırakıpayetin önünü, sonunu hesaba katılıp, insafla düşünen herkes, bu ayetteki “velayet”in (dostluğun), sadece yardımcı olan ve seven manasında bir dostluk olduğunu, “imamet” manasına gelmesinin mümkün olmadığını açıkça anlar. Çünkü bu, aynı maksat için böyle söylenmiş iki söz arasında farklı bir sözü sokma olur. Böyle olması ise son derece tutuk ve düşük bir ifade olur. Halbuki Allah’ın kelamını böylesi şeyden tenzih etmek vaciptir.
2. Şayet biz velayeti tasarruf ve imamet mansına alırsak, ayette bahsedilen müminlerin, bu ayet nazil olurken Allah’ın dostları (velileri) olarak vasıflandırılmamış olmaları gerekir. Çünkü Hz. Ali (k.v), Hz. Peygamber (sav.) hayatta iken tasarrufu (imameti) geçerli değildi. Halbuki ayet, müminlerin o anda da Allah’ın dostları (velileri) olduklarını göstermektedir. Ama biz bu velayet, o anda da mevcut olmuş olur. Böylece velayeti sevgi ve yardım manasına almanın tasarruf (imamet) manasına almaktan daha münasip olduğu kesinleşir.
Allahü Teala, müminlerin Yahudi ve Hristiyanları dost (veli) edinmelerini yasaklamış, müminlere yine müminleri dost edinmelerini emretmiştir. Dost edinmeyi emir ile dost edinmeyi yasaklama cümlelerinin, aynı şey hakkında olabilmeleri için, mutlaka müminleri dost edinmenin o anda mevcut olması gerekir. Tasarruf (imamet) manasında olana velayet, o anda imkansız olduğuna göre, ayete imamet manasını vermek imkansızdır.
3. Allah Teâlâ, ayette bahsedilen müminleri, ayet içersinde (arapçasında) yedi yerde çoğul olarak zikretmiştir. Çoğul lafızları her ne kadar tek kişi için de yüceltme manasında kullanılabilirse de böyle bir kullanış hakikat değil, mecaz olur. Oysa aslolan söze hakiki manasını vermektir.
4. Birçok açık ve net delillerle bir önceki ayet olan “Ey iman edenler, içinizden kim dinden dönerse…(Maide 54) ayetinin Hzç. Ebu Bekir ra. imametinin sahih olduğunu gösteren en güçlü delillerden biri olduğu kesindir. (Fahreddin Razi, “Ey iman edenler, sizden kim dininden dönerse, Allah onların yerine öyle bir topluluk getirir ki, Allah onları sever, onlar da Allah’ı sever” ayetini, mürtedlerle savaştığı için Hz. Ebu Bekir’in hilafetine ve Allah’ın sevdiği bir kul olduğuna delil getirir. Halifeliği Döneminde Hz. Ebu Bekir’in yaptığı savaşların Hz. Ali’nin savaşlarından tesirli olduğun söyler. (Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihü’l-Gayb, 9:111-116) Böyle olunca, bu ayet de Hz. Peygamberden sonra ilk olarak Hz. Ali’nin imametinin sahih olduğunu delalaet ederse, iki ayet arasında bir zıtlık olurki, bu yanlıştır. Dolayısıyla bu ayette Hz. Peygamberden (sav.) sonra ilk halifenin Hz. Ali olmayacağına kesinkes hükmetmek gerekir.
5. Hz. Ali (k.v.) Kuran’ın tefsirini Şiadan daha iyi biliyordu. Eğer bu ayet, kendisinin Peygamberimizden sonra ilk halife olacağına delalet etseydi , o bunu her toplulukta delil olarak getirirdi. Oysa o imametin ispat için bu ayete kesinlikle tutunmamıştır. Bu da Şianın delil diye ortaya koyduğu iddiaların anlamsızlığının kesin i
(Ehlibeytcilik) İslamda, dinin anlayış bicimi şekle değil, öze yöneliktir. Şekil öze inmede dikkati toparlamaya yöneliktir. Bu sürecler özü yakalamak için beynin yönlendirilmesini sağlamak içindir. Bu anlamda ehlibeyti anlamak demek onların, islamdaki kavramları ve incelikleri büyük bir titizlik ve üstün bir öngörü ile vakıf olduğunun farkında olarak onların işaretlerine yönelmek demektir. Yoksa onları sevmek ve anlamak yılın belirli günlerinde kendine işkence ederek kan akıtmak, ağıtlar üretmek, ötekiler yaratmak değildir. Eğer böyle olursa buna ehlibeyti sevmek değil ehlibeytcilik denir. Ehlibeytcilik yapılarak ehlibeyt sevilmez. Hangi güzel bir mevhumun ...cılığı yapılmışsa, mutlaka o değer katledilmiştir. Malesef ki ehlibeyti sevenler, yada sevme iddiasında bulunanlar, sevme adına sevdiklerini ifrata götürerek, bir inancı içinden cıkılmaz hale dönüştürmüşlerdir. Bu hususu bütün sürecleriyle incelediğimizde tarihte neler olduğunu göreceğiz. Bu calışma asla bölünmeyi artırma ya da daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmek için değildir. Amaç, bundan ibret alınması tek taraflı tarihi hikayeleri okuyarak, bunun ışığında hadis ve kuran yorumlamanın sonucunun ne yanlışların, din lokmasıyla yutturulduğunun ortaya konmasını sağlamak içindir. Tarih, yeniden yaşanmak onunla amel edinmek için yazılmamıştır. Hem her tarihi olayın yüzlerce bakış acısıyla anlatımı vardır. Bununla amel edersek, dini bu perspektiften yorumlarsak, İslamın ana kaynağı Hz Kuran nerde kalır. Sevgili Peygamberimizin yüce sözleri kitapların arasına hopsolmaz mı? İslamı anlamak sadece bunlardan birine yoğunlaşmakla olacak şey değil. Onun için Kuran bize bilenleri tavsiye etmiştir. Onun için peygamberler ve onun vasileri ve evliyaları vardır. Tarihi bir olayın ışığında yorumlanan her hangi bir inanç akidesini düşünün. Aynı olayın farklı yorumları elbette ki birden çoktur. Herkesde kendine göre bu farklı yorumlara göre yorumlama yapsa bunuda din olarak tanımlasa ortada din diye bir şey kalır mı? Tarih ibret içindir. Tekerrür etmemesi için tedbir içindir. Tuzaklara düşmememiz için tecrübe kaynağıdır. Dinin kendisi değildir. Çünkü tarihin kaynağı hırs, tamah, siyaset, ırk, inanç, coğrafya vb. şeylerdir. Tarih bunların bir bütününden beslenir. Oysa din Allah ve kul arasındaki bir bağdır. İkisi arasında ancak vesileler vardır. Bugünün Türkiyesinde son bir asırdır Laiklik hükümranlığı mevcuttur. Bizdeki bir takım laikciler laikliği dinselleştirip herkesin ona tapınmasını sağlamaya çalışmaktadırlar. Oysa laikliğin belli bir tarifi ve dünya da uygulama bicimi vardır. Bizdeki laikciliği vatandaşa dayatanların ne adına bunu yaptığını iletişim cağında bilmeyen yoktur. "Ergenekon evsanesi" Bu süreci hareretle destekleyenler vardı. Destekleme adına ne kitaplar ne makaleler yazdılar. Bir kısmı da asalet gösterip biz olayı böyle bilmiyorduk deyip kendi köşelerinde vatandaştan özür dilediler. Bu konuyla alakalı yüzlerce belki binlerce farklı algılamalara sebep olacak yazılar yazıldı. Beş yüz sene sonra bu yazıları okuyan insanlar adaletli bir düşünce ortaya koyabilmek için bunlardan hangisini referans alaması gerekecek!? Tabi ki kendi cevresince eline tutuşturulan ve ilk eline geçen belge onun için hakikat olacak. Peki bu sonuç hakikati yakalamak için yeterli görülebilir mi? Elbette ki hayır. İşte tarihdeki olaylarda bu sürecin bir benzeri idi. Siyaset, yönetme duygusunu tatmini, kabiliyetcilik, vb bir sürü etmenlerin etkisiyle değerlendirilmiş bilgi kirliliği taşıyan kitaplar mevcut. Ama kuran a en azından zerre kadar kirlilik bulaşmadı. Çünkü onu Allah korudu. Bunu bilen tarihdeki fitnebazlar kuran a bile fitne bulaştırmaya calıştı. Bütün bunlar bize ibret vermesi gerekmez mi? Tarihde de Ehlibeytcilik yaparak bu söylem altında yüzlerce çilt hadis yazanlar yazdıranlar, toplayanlar mevcut. Bunlardan en meşhuru Kuley'nidir. Kuleşninin topladığı Ciltler dolusu hadis külliyatı Usul-u Kâfi ye bir bakın Allah aşkına. İmametle ilgili, Hadis anlayışı ile ilgili, Hz Kuran la ilgili haşa onlardan imamların adı kullanılarak bu meşhur kimse kitabına koyduğu ve insanlara hadis altında verdiği bilgilere bir bakın. Konuyu uzatmamak için bir kaç örnek verip tarihde ehlibeyti sevme adına ehlibeytcilik yapılarak bir inancın nasıl katledildiğine dönmek sanırım daha iyi olacaktır. Bugün bazıları ehlibeyt argumanını kullanarak din tacirliği yapmaktalar. Ehlibeytin söylemleri ile ehlibeytcilik yapanların amacları tamamen bir birine zıt bir durumdadır. Bugün Ehlibeyt adına söylenen hangi konulara güveneceğiz. En güvenilmesi gereken husus onlardan bize rivayet edilen hadisler olması gerekirken onlar adına yüzbinlerce hadis uydurulmuş, en muteber hadis kitabı diye kabul edilen kitaplara bugün kendi taraftarı güvenmiyor. Bu kitapda bazı yanlışlar var deniliyor. Bu araştırmanın bütünü incelendiğinde görülecektir ki ehlibeyt adına ne inac akideleri uydurulmuş dinin esası haline getirilmiştir. Tarih boyunca birilerinin para sevdası makam sevdası siyasi ihtirasında hep ehlibeyt kullanılmış durmuş. Hz Ali’ye maal edilen Nehcül Belega nın tarihcesine baktığınız zaman çok farklı şeyler görüyor kafanıza yüzlerce soru işareti geliyor! Hz Ali mescitlerde yaptığı vaaz ve nasihatleri kendisinden iki asır sonra yalancı ve şii olarak bilinen iki kişi tarafından toplanıyor kitap haline getiriliyor bu kitap Hz Ali ni eseri deniliyor! En güvendiğiniz kaynakta bile onca aklı kurcalayan soru işaretleri varsa, doğruluğunu iddia ettiğiniz dini anlayış takiyye yi (yalanı) dinin bir esası saymış sa, inanç diye ortaya konan şeylerin kuran da açık bir anlatımı yok ancak zorlama yorumlarla bunlar tevil ediliyorsa, en güvenilir hadis kitabında bir birine tezat olan biri diğerini yalanlayan, kuranla celişen, uydurulan tarihi metinlere göre kurgulanan hususlar hadis diye ortaya konuyorsa, bunların coğunun ravileri yoksa. Ravi olarak kim ola ki? Deniliyorsa!, Bu konuda kimse bir soru sormasın diye rivayet edenler masum imam olarak tanımlanıyorsa, sonradan uydurulan bir kısım inancların doğruluğuna şehadet getirmeyen on binlerce sahabe küfürle ithan ediliyorsa, Kuranda övülen insanlar karalanıyorsa, Peygamberin hanımları sizin analarınızdır demesine rağmen onlara hoş bakılmıyor iftiraya mahal bırakılıyorsa, islamda hakikat adına ne varsa bu söylemlere ters ise onu desteklemiyor bilakis bunların sonradan uydurma olduğunu söylüyorsa sizbu inanca ne dersiniz? Şiilerin kendilerine delil olarak gösterdikleri ve çokça dile getirdikleri rivayetlerden birisi de Hz. Peygamber Gadir günü irad ettiği hutbede "Size iki ağır emanet bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldıkça hiç bir zaman sapıtmazsııuz: Allah'ın Kitabı ve Ehl-i Beytim Şiilerin bu hadisi en büyük delil olarak göstermelerinin sebebi hadisi hem sünni (muhalif) hem de Şii kaynaklarında bazı farklılıklara rağmen müştereken rivayetin yer almasıdır. Bu hadisi Müslim de rivayet etmiştir. Müslim’in Zeyd bin Erkam dan naklettiği rivayet şöyledir: “Bir gün Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Selem Mekke ve Medine arasında bulunan “Hum” adlı bir kuyunun başında bize hitab etmek üzere ayağa kalktı. Allah’a Hamd-u senada bulundu, Vazetti ve hatırlatmalarda bulundu. Daha sonra şöyle buyurdu. “İmdi, Ey insanlar! Ben sadece bir beşerim, Rabbimin elçisi (Azrail) gelir. (Beni davet eder) de Ben de onun davetine icabet ederim. Ben geride size “Sekaleyn” (iki ağırlıklı şeyi” bırakmaktayım. Bunların birincisi Allah’ın kitabıdır. O’nda Hidayet ve nur vardır. Sizde Allah’ın kitabına bağlı kalın ve ona sımsıkı sarılın” Böylece Resulullah sav. Allah’ın kitabını teşvik ve tergib ettikten sonra şöyle devam etti: “Ve Ehli Beytim. Ben Ehli beytim hususunda Allah’ı size hatırlatıyorum. Ben, Ehli beytim hususunda size Allah’ı hatırlatıyorum.” Husayn Zeyd’e (Hadisi nakleden Zeyd bin Erkam’a) sordu; -“Ya Zeyd, Onun ehli beyti kimlerdir? Zevceleride onun Ehli Beytinden değiller mi?” Zeyd şöyle cevap verdi; - “Evet, onun zevceleri Ehli Beytindendirler. Fakat onun Ehlibeyti Peygamberden sonra kendilerine sadaka (zekât) haram olanlardır”. Yine sordu: - “Onlar kimlerdir?” Zeyd şöyle cevap verdi; - “Onlar Ali’nin(soyu), Akılin âli (Soyu), Caferin âli ve Abasın âlidirler” ve şöyle ekledi; - Bunların tümüne sadaka haram kılındı. Şii müdlifIerden Muhammed Takiy cl-Hâkim, bu hadisi Şıanın en büyük delillerinden hiri olarak görmektedir. Şiilerin hadisten anladığını özet olarak verilirse bunlar: 1- Bu hadis Ehl-i Beyt'in masum olduğuna, 2- Ehl-i Beyt'in Kur'an'dan ayrılmazlığına delalet eder. Kur'an-ı Kerim ve Ehl-i Beyt birbirinin ayrılmaz mülazımıdırlar. Çünkii Hz. Peygamber ashabına ikisini birden vasiyet etmiştir. Kur’an, Allah kelamıdır, hatadan müstağnidir, yani masumdur. Öyleyse onun ayrılınaz bir parçası olan Ehl-i Beyt de masumdur. Böylece icma vaki olmuştur. Bunların her iki"sine birden tutunmak gerekir. Yalnız birisine tutunmak caiz değildir. Çünkü Hz. Peygamber, yalnız birine değil, ikisine birden sarılmayı emretmiştir. 3- Yine bu hadisten Ehl-i Beyt'in Kıyamet günune kadar Kur'anın yanında olduğu anlaşıldır. Zamanlar içerisinde' bu ikisinin bulunmadığı bir zaman yoktur(UsUlü 'I-Amme Li’l-Fıkhi’l-Mukarin s. 167) Bu hadiste sadece Allah’ın kitabına ittiba etmeye dair emir vardır. Bu, bundan daha önce, veda haccından da haccında da tavsiye edilmiştir. Aynı zamanda “Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Selem “itreti” (Ehli beyti) ne ittiba etmeye dair haber vermemiştir. Ancak şöyle buyurmuştur; “Ben Ehli Beytim hususnda Allah’ı size hatırlatıyorum” Dolayısıyla ümmetin’in onları hatırlaması bundan önce kendileri hususunda verilen bir emri hatırlama manasına gelmektedir. Bu emir de (örneğin) onlara tanınan hakları kendilerine verilmesi ve onlara zulüm yapmaktan kaçınılmasıdır. Bu ise “Gadir Hum” dan önce açıklanmış bir emirdir. Bundan da anlaşılıyor ki “Gadir Hum da” yeni bir şer’i hüküm hususunda herhangi bir emir söz konusu değildir ( Bu sadece daha önceki şeyleri bir hatırlatma babındandır). Dolayısıyla be Hz. Ali ne de başkasının halifeliği veya başka br durumu hakkında yeni bir şey yoktur.” Burada şunu da unutmamak lazımdır ki, Zeyd b. Erkam vefat ettiği zaman. (68/687) islam dünyasındaki siyasi hava oldukça karışık idi. Hilafet meseleleriyle ilgili olarak çeşitli görüşler ortaya atılıyordu. Ali ile ilgili olarak bir çok hadisin uydurulması da bu dönemlerde başlamış bulunuyordu. Böyle bir ortamda ravinin daha açıklayıcı sorularla duruma açıklık kazandırması çok daha iyi olurdu. Öyle anlaşılıyor ki, o günün. müslümanları höyle hir hadiste peygamberimizin hilafet konusunda Ali yi işaret ettiğini anlamamışlardı. Eğer öyle bir işaret olsaydı şüphesiz ki bu konu muallâkta bırakılmaz açıklanırdı. Ançak söz konusu hadisin şerhinde Ehl-i Beyt tabirinin Hz. Peygamber'in zeveclerine de şamil olduğunu heyan ettikten sonra" (aslında Ehl-i Beyt onlardır. Ali ve Fatıma nın evi ayrıdır). Kuran'a sarılmak, onunla amel etmek, emirlerine uymak, nehiyIerinden kaçınmaktır. Ehl.i Beyt'e sarılmak da onları sevmek, rivayetleri ile amel etmek ve onların yolundan gitmektir. Gerek Muslim’in naklettiği hadiste “Haklarının korunması” emredilen, gerekse Tırmızi’nin naklettiği hadiste “ittiba edilmeleri” emredilen “ehli beyt” ten maksad, şiilerin iddia ettiği gibi Sadece Hz. Ali ve evlatları değildir Bilakis sahabi Zeyd bin Erkam’ın da tarif ettiği gibi “Ehli Beyt’ten maksat Ali’nin, Akil’in Cafer’in ve Abbas’ın yakılarıdır. Bir Sahabi’nin, hadise verdiği mananın, en sahih manalardan olduğu ulema arasında sabit bir kaidedir. Ayrıca “İtret” den maksat da budur. “Sıhah” ve “Kamus” da şöyle geçiyor: Kişinin “itreti” onun nesli ve yakın akrabalarıdır. Yine “Esasül Belağa” de şöyle deniyor: “Kişinin itreti, onun yakınlarıdır. Bunlar da, evlatları, evlatlarının evlatları ve yakın amca çocuklarıdır.” Yukarıdaki izahlardan ortaya çıkıyor ki şiacıların, Ayet ve hadislerde geçen “Ehli Beyt” ifadesinden, Peygamber’in sav. umûm yakın akrabaları ve hanımları değil de, sadece Ali, Fatıma, Hasan ve hüseyin’i kast etmeleri, onların kendi heveslerine uygun manalar çıkarmak için kelimeleri asıl manalarından başka yöne kaydırmaktan kaynaklanıyor. Sakaleyn hadisinin daha meşhur olan bir başka rivayetinde, Müslümanların tutunmaları gereken şeyin "Allah'ın Kitabı ve Resulullah'ın Sünnetiolduğu belirtilmektedir. (ibn Hişam; es-Sıretü'n-Nebeviyye 4/251. ) Şiacılar Hz Ali nin hilafetine ilişkin gösterdikleri bir başka delil de Aszap 33 “Ey Ehl-i Beyt = Peygamber ailesi! Allah sizden sırf günahı gidermek ve sizi tertemiz yapmak istiyor.” (Ahzâb: 33/33) bu ayetin gelmesinden sonraki Ahmed b. Hanbel Müsned'inde rivayet ettiğine göre, Vasile b. el-Eska' şöyle diyor: Ali'yi evinden sordum. Fâtıma: “Rasulullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gitti,” dedi. Bir de baktım ki ikisi beraber geldiler. Onlarla beraber eve girdim. Rasulullah, Ali'yi sağ, Fâtıma'yı sol tarafına oturttu. Hasan ve Hüseyni de kucağına aldı. Sonra onları elbisesiyle örttü ve: “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden sırf günahı gidermek ve sizi; tertemiz yapmak istiyor.” (Ahzap: 33/33) mealindeki ayeti okuyarak: “Allah'ım! Bunlar benim ehlimdir” buyurdu. (Tirmizi Menakıb: 60, Ahmed: 1/331) Ümmü Seleme'den rivayet edilen benzer bir hadisin sonunda: “Muhakkak sen (Ümmü Seleme) bana daha hayırlısın.” ifadesi vardır. Şiacılar bu ayeti şöyle yorumlamaktadırlar; Bu ayette masumiyete dair delil vardır. Üstelik “İnnemâ” ((Muhakkak), lafzı ve haberin başındaki “Lam” harfi de bu mânâyı kuvvetlendiriyor. Onlardan başkaları masum olmadığına göre İmamet Ali'nin (r.a.) hakkı olur. Hatta Ali (r.a.) şöyle diyordu: “Benim imametle olan münasebetim değirmen iği'nin değirmen taşıyla olan münasebeti gibi olduğunu bilmesine rağmen, İbn-i Kuhfe ((Ebu Bekir (r.a.)) imamet gömleğini zorla giymiştir.” Allah (c.c.) günahı Ehl-i Beytten nefyettiğine göre Ali (r.a.) sâdıktır, demektir.” Söz konusu hadiste onların ma'sum ve imam olduklarına dair hiç bir delalet yoktur. Ahzap 33. ayete gelince ; Allah'u Teala'nın: “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden sırf günahı gidermek ister ve sizi tertemiz yapmak istiyor” (Ahzab: 33/33); “Allah size bir güçlük dilemez, fakat sizi tertemiz yapmak ve üzerinizdeki nimeti tamamlamak ister; tâ ki şükredesiniz.” (Mâide: 5/6), “Allah size kolaylık diler, size güçlük dilemez” (Bakara: 2/185), “Allah sizlere bilmediklerinizi bildirmek, sizden öncekilerin yollarını size göstermek ve tevbelerinizi kabul etmek ister.” (Nisa: 4/26) mealindeki âyetleri ise O'nun bu istikametteki İrade, Muhabbet ve Rızasına tazammun eder. Âyetler, Cenab-ı Allah (c.c.)'ın bunları yarattığını ve halen onlarda mevcud olduklarını ifade etmiyorlar. Hatta âyetin nüzulünden sonra Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Allah'ım! Bunlar benim ehl-i beytimdir. Onları günahtan arındır” buyurmuşlardır. (Tirmizi Menakıb: 60, Ahmed: 1/331) Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duasıyla günahlarını affedilmesini talep etmiştir. Eğer âyet bunun vukuunu bildirseydi, duaya ihtiyaç kalmazdı. Böyle anlamak kaderiyecilere göredir. Rafizilere göre de Allah (c.c.)'ın iradesi, istenilen şeyi tazammun etmez. Aksine Allah, bazan olmayacak şeyi istediği gibi, bazen da istemediği şey olur. Ama ehli sünnet inancına göre irade ikiye ayrılır: Birincisi: Şer'î iradedir. Bu irade Allah (c.c.)'ın muhabbet ve rızasını kapsar. Ayetlerde beyan edildiği gibi. İkincisi: Kevnî ve kaderi iradedir. Bu da, Allah (c.c.)'ın yaratma ve takdirini içine alır. “Eğer Allah, sizi saptırmayı murad ediyorsa...” (Hud: 11/34), “Allah, kime hidayet etmeği dilerse, İslâm'a onun göğsünü açar, gönlüne genişlik verir. Her kimi de sapıklığa bırakmak isterse, onun kalbini öyle daraltır sıkıştırır...” (En'âm: 6/125) âyetleri bu mânâyı ifade ederler. Ahzab otuzüçüncü âyeti ma'sumiyet için delil ise, bu âyette Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) zevceleri de vardır. Hatta âyet onlarla başlamış ve onlarla sona ermiştir. Buna rağmen günahtan arındırma meselesi yalnız Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ezvâcına mahsus bir halet olmayıp bütün ehl-i beyti ilgilendirir. Fakat Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin diğerlerine nazaran hususilik arzettikleri için Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Onları duasında tahsis etmiştir. Sahih bir hadiste sabit olmuştur ki, Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Allah'ım! Muhammed'e, zevcelerine ve zürriyetine rahmet eyle” buyurmuşlardır. Biz de farzedelim ki ayet onların temiz olduklarına (manen) delalet ediyor. Peki onların ma'sumiyetlerini ve hata ile unutkanlığın onlardan meydana gelmiyeceğini gerektiren âmil nedir? Aslında âyet şuna delalet eder: Allah (c.c.), Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) zevcelerine emrettiği hususlarda onların hata işlememelerini istiyor. Âyetin akışından da Allah (c.c.)'ın onları kötülüklerden temizlediği anlaşılıyor. Biz de inanıyoruz ki Allah (c.c.), O yüce ezvac-ı tahireden her türlü şirk ve kötülüğü gidermiş ve onları tertemiz kılmıştır. Ama hiçbir zaman Takva sahibi için küçük günahın meydana gelmemesi ve o sebeble de tevbe etmemesi gibi bir şart yoktur. Böyle bir şart olsaydı Muhammed ümmetinde muttakî (Takva sahibi) diye hiç kimseden bahsedilemezdi. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor: “Onların mallarından bir zekât al ki, onunla kendilerini temize çıkarmış, mallarına bereket vermiş olasın.” (Tevbe: 9/103) Görülüyor ki, mü'minlerin mallarından zekât almak, onların günahlardan arınmalarına vesile oluyor. Çünkü zekât insanların kiridir. (Yani mü'minlerin arınmalarını temin eder, yoksa zekât kirdir, alınmamalı diye bir mana çıkmaz.) Hülâsa; âyette sözkonusu olan ve Rasulullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) onunla dua ettiği Tathir (arındırma) ittifak ile masumiyet manasında değildir. Hülasa Şiiler “Ali hilâfeti istemiştir. Ma'nen temiz olduğu da sabit olduğuna göre, talebinde sâdıktır.” deselerde Ali'nin (r.a.) ilk halife seçimine hilafeti istediğine dair ileri sürülen iddiaya asla doğru değil. Aksine Osman (r.a.) şehid edildikten sonra hilafeti istediğini biliniyor. Ali (r.a.) kalben istemişse de, hiç bir zaman “İmam benim, ben ma'sum'um, Rasulullah kendisinden sonra beni imam yaptı, halkın bana ittiba etmesi vaciptir” gibi sözleri söylememiştir.
Bu konuda Şiilere katıldığı noktalar var mı ?
Ehlisünnet dünyası da şia dünyası gibi homojen değil. Birbirinden farklı birçok anlayış mevcut. Bunlardan en belirgini mutasavvıf anlayış ile kendilerine selef adını veren ve diğer gruplarca vehhabi diye adlandırılan grup, kuran anlayışını ön planda tutan fakat hadisleri reddeden gruplar, kendini mezhepler üstü görenler var. Hatta bazılarına göre şia karşıtı bütün gruplar ehli sünnet olarak tanımlanmaktadır ki böyle bir tasnife katılmak mümkün değil. Çünkü bu grupların çoğu zaman tek ortak yönleri var. Şii yorumlarını doğru olarak algılamama. Bu ortak payda yine hepsini bir çatı altında tutmaya yetmemektedir. Çünkü mutasavvıflar bazı konularda şiilerle bire bir örtüşmese de yakın olan anlayışlarını da bulmak mümkün. Teknolojinin ilerlemesi ve art niyetlilerin teknolojiyi kullanarak faaliyetlerini sürdürmesi ile İslam dünyasında da İslam adına ortalıkta dolaşan korkunç derecede bilgi kirliliği oluşmuştur. Mesele bu kirlikten temizi ayıklamak. Hatta belirgin grupların içinde bile anlayış farklılıkları mevcuttur. Sonuç olarak bu coğrafyada Hz Ali kimlerin ne kadar anladığı soruna verilecek cevap, öylesine kolay bir şey değildir. Biraz daha yukardan detaya inmeden bakarsak;
Ehlisünnet dünyasında Hz.Ali denilince; yiğitliği, ilmi, farklı konulardaki ictihadinde isabetin yüksekliği, Peygamberimize damat oluşu cengâverliği, Ehl-i beyt’ten oluşu, küçük yaşta İslam’ı kabul edişi, ilk Müslümanlardan oluşu, Efendimizin vefatında O’nu yıkayıp, kefenleyip defnetmesi, Cemal ve Sıffın olayları, mağduriyetleri, evlatlarının şehit edilmesi ve islamı anlayışta ayrıcalıkların başına birileri tarafından oturtulmuş bir kimse akıllara gelir.
Ehli Sünneti in Hz Ali nin ilmi vasfından yeteri kadar nasiplenildiği pek söylenemez. Çünkü hz Ali şia tarafından ona yüklenen vasıfların(imamet, masumiyet, insanüstü bir varlık vb. ) dışında onda görülmesi gereken çok önemli bir vasfı, ilmi mevcuttur. Sorunları çözmede dini anlamada, daha birçok konuda ilk üç halifenin Hz Ali den nasıl faydalandığı bilinen bir gerçektir. Ama her ne olduysa ki, olan bellidir. Bu büyük pınarın suyu bu camiaya yeterince akmamaya başlamıştır. Bunun sebebine gelince birinci olarak Hazreti Ali nin vefatından sonra saltanat döneminin başlaması ve bu saltanatın elden gidip ehlibeytin eline geçeceği korkusuyla yatıp kalkan emevi hanedanları kendi hükümranlıklarını sürdürmek adına camilerde kendi yönetimlerine methiyeler düzülmesini sağlamışlardır. Saltanat uğruna Hz Ali ve ehlinden nakledilen anlayışa, bilgiye, baraj koyarak akmasını engellemeye kalkmışlardır. Halkın ehlibeyte olan sevgisi bunların gözünü korkuttuğundan, aleyhde camilerde propaganda yapılmasını sağlamışlardır. Tabii bunu bütün emevi hanedanları için düşünmek mümkün olmasa da genelinde bu gerçek bir vakıadır. Sözün özü yönetimin güçlü olduğu yerlerde bu kanaldan gelen hadislerin çeşitli sebeplerle bloke edildiğini, yönetimin etkisinde kalan bazı din bilginleri tarafından bu bilgilerin karartılmış olduğunu görmek mümkündür.
İkincisi, gerçek anlamda tartışmaların hiç içinde olmayan İmamların Şiler tarafından masum kabul edilip, peygamber gibi görülmesi ve bunu akide meselesi haline getirmeleri, imamlar adına binlerce hadis uydurmaları, bazı grupların Ali’yi ilah yerine koyması nedeniyle bu konuya korkuyla, kuşkuyla yaklaşılıp Şiileşiriz endişesiyle yeterince değerlendirilmediğinin bilinmesi gerekir. Yoksa bu kanaldan gelen bilginin reddedildiğinden veya gereksizliğinden değil. Hz Ali kendisi üzerinden yapılacak istismarları bilmekteydi. Bunu ortaya koymak istemiş bu durumla ilgili sevgili peygamberimizin sözlerini aktarmıştır. Şöyle ki;
İmam-ı Ahmed İbni Hanbel, imam-ı Ali’den şu hadis-i şerifi haber veriyor: Resulullah buyurdu ki: (Ya Ali, sen İsa gibisin! Yahudiler, Ona düşman oldu. Mübarek annesine iftira ettiler. Hıristiyanlar da, Onu aşırı yükselttiler. Ona yakışan dereceden daha yukarı çıkardılar. Allahın oğlu dediler.) [İ. Ahmed]Hz. Ali bu hadis-i şerifi haber verdikten sonra,
(Benim yüzümden iki türlü insanlar helak oldu. Birisi, beni aşırı severek, bende olmayan şeyleri bana takarlar. Ötekiler de, bana düşman olup, birçok iftira yaparlar) buyurdu. Bu hadis-i şerif, haricilerı Yahudilere, Eshab-ı kirama düşmanlık eden rafızileri de Hıristiyanlara benzetmektedir.
Hazreti Ali nin işaret ettiği noktaya düşmemek için temkinli davranmak istemişlerdir. Yoksa bu pınarın suyuna kendisini büs bütün kapatmayı ehlisünnete mal etmek de geçerli değildir. Zaten Mutasavvıflar pir olarak silsilenin başında Hz. Ali yi görürler. Onunla yatar onunla kalkarlar. Bu cenahta Hz. Ali anlayışı en ince detayına kadar bilmek ve yaşanmak istenen bir husustur. Hatta bütün tarikat silsilesinde başta imamı Cafer olmak kaydıyla ehlibeyt mensupları vardır. Bununla kalınmamış Hz Ali yakın olarak bilinen Selman Farisi de yine mutasafıfların üstatlarındandır. Zaten Osmanlı döneminde de bu ruh islamı dünyaya yaymıştır. Bu konuda; Bilhassa imamı Cafer sadık Hazretleri ile ilmen fikren beraber olan büyük imamlarımız vardır. İmam ı Azam Ebu Hanife gibi. Ebu Hanife, ehl-i beyt imamlarına bağlılığı, sevgisi nedeniyle işkencelere maruz kaldığı bilinen gerçeklerdendir. Kendisini yetiştiren Üstatlar arasında İmamlardan Zeyd bin Ali, Muhammed Bakır, Cafer Sadık’ın olduğu unutulmamalıdır. Ebu Hanife’nin Şia Karşısındaki Tutumuna gelince;
İmamı Azam Ebu Hanife ehlibeyt karşı büyük bir sevgi ve saygısı mevcuttu. O sıkıntılı dönemlerde hiçbir zaman yönetimin yanında yer almamış her zaman ehlibeytin yanında olmuş bunun yüzündende büyük sıkıntılara, eza ve cefalara mazur kalmıştır. Sonunda da bu sevgisi yüzündün şehit gitmiştir. İmam zeydin Mücadelesine maddi katkı zağlamış ancak, babasına verdiği sözden dolayı bu mücadeleye fiilen katılmamıştır. Ebu Hanife Ali taraftarı olmasına rağmen hiçbir zaman ashaba düşman olmamış onların fazilet derecelerini inkâr etmemiştir. Ebu Hanife’nin Hz.Ali taraftarlığı Ashabın fazilet derecelerini görmesine mani olmamıştır. Hz.Ebu Bekir’in takvasını takdirle anar, ticarette O’nun gibi olmaya çalışırdı. Kendisine ‘Sen dinde hangi fırkadansın’ diye soran birine ”..selefe sövmeyen,kadere iman eden, günahtan dolayı kimseyi tekfir etmeyen sınıftayım”. Diye cevap vermiştir.Ebu Hanife Al-i Beyt imamlarının Hz.Ebubekir ve Hz. Ömer’e sövdükleri söylentisinden Ehl-i Beyt’i beri tutuyor..Bunun yalan dolan ve Ehl-i beyt imamlarına sürülmüş bir leke olduğuna inanıyor, Hz.Ebubekir’le Ömer’e sövülmesine tahammül edemiyordu. Al-i Beyt’e olan şiddetli taraftarlığı Ebu Hanife’yi başkalarından ilim öğrenme konusunda engellememiştir. Üstatlarının herhangi bir siyasi temayülü olmamıştır. Ebu Hanife’nin fıkhı Zeydiyye fırkasının görüşlerine yakındır..Ebu Bekir ve Ömer’in halifeliklerini doğru bulur ve vasiyet yoluyla Halife’nin Peygamber tarafından tayin edilmiş olduğuna kani değildir. Bunlar Zeydiyye’nin de görüşleridir. Kendi asrındaki emevi ve Abbasilerden olan yöneticilerle ilgili olarak siyasi düşüncesi onların Hilafeti gasbetmiş oldukları şeklindedir..Hz. Ali taraftarıdır..Yaşadığı dönemde Hilafet’in Hz. Ali’nin Hz. Fatıma’dan doğma evlatlarının hakkı olduğuna inanır. Çünkü liyakatiyle, ilmiyle, ahlakıyla halkın istediği, yönetici ehlibeyt mensuplarıdır. Burada bir gasp söz konusudur.” Muhammed Ebu Zehra’nın ‘Ebu Hanife’ isimli kitabından alıntılar”Sonuç olarak bakıldığında Ebu Hanife sahabe arasında ayrım yapmadığı, hiçbirine sövülmesine razı olmadığı, Ebu Bekir, Ömer ve Osman’ın halifeliklerini tartışmadığı görülmektedir. Emevi ve Abbasi dönemlerinde Hz. Ali evladının halifelik hakkının gasp edildiğine inanarak kendi döneminde siyasi görüş olarak Ehl-i Beyt taraftarlığı yapıyor, sohbetlerinde cemaate bu konudaki görüşlerini apaçık anlatıyor, hatta bundan dolayı oğlu zindanlara atılıyor. Fakat fiilen ayaklanmalara katılmıyor. Kendi döneminde yaşayan ve yakını olarak bilinen İmamı Cafer ve İmam-ı Zeyden imamların masumiyeti itikadi anlamda bir imamet inancının olduğunu hiç duymamış olduğundan o dönmelerde imamların gıyabında Şiacılık yapanlardan uzak durmuş hatta onlardan söz konusu imamların da uzak durduğuna şahit olmuştur..Diğer İslam mezheplerinin de imamlarının görüşleri Ebu Hanife ile aynıdır. İleriki sayfalarda da söz edileceği gibi ehlisünnet imamlarının İslami görüşleri ile ehlibeyt imamları arasında bir fark bulunmamaktadır. Hatta Sünni meshep imamlarının hemen hemen hepsinin ilim kaynağı ehlibeyt imamlarıdır. Şiacılar kendi ürettikleri düşüncelerini ehlibeyt imamlarına yamamışlardır. Emevi hanedanlığı kendi hükümranlığı sürdürüp sağlamlaştırma faaliyetlerini sürdürürken bunun etkilerinin halka yansıması farklı şekillerde olmuştur. Siyasi sebeplerle çıkan karmaşa mezheplerin inanç esaslarına da yansımıştır. Siyasi tarafgirlik mezhepsel farklılaşmaları etkilemiştir. Dönemin siyasi otoritesini desteklemek için uydurulan hadislerle ve yönetime düzülen övgülere muhalif tarafın aşırıları yezit gibi bir hain için hadis uyduruluyorsa, methiyeler düzülüyorsa, övülmeye daha layık ehlibeyt adına neden uydurulmasın mantığı ile mağduriyeti ve mağduriyetin iktidarını sağlamak için imamlar adına yüz binlerce uydurdukları hadisleri dinin bir parçası haline getirmişlerdir. Ancak, gerçek İslam âlimleri güçlü ve hassas yaklaşımları ile neyin doğru neyin yanlış nelere güvenilmeli nelere güvenilmemeli konusunu apaçık ortaya sermişler, ilim halkaları kurarak yanlışların bu halka içine sızmasını engellemişlerdir. Ayrıca da halkın bu olumsuzluklardan etkilenmemesi için büyük cabalar göstermişlerdir.
Şiiler, bu siyasi gelişmeleri dini bir hüviyete çevirirken, gelişmelerden hoşlanmayan halk ve gerçek ilim sahiplerinin çoğu da iktidarın yanında olmayıp züht hareketi ile kendi inançlarını sürdürme ve gayreti içine girmişlerdir.
O karışık dönemde özellikle Tebe-i tâbiîn” döneminde iyice genişleyen İslâm dünyasında refah seviyesi yükselmesi ve Hz. Ali’nin muhalifleri olan Emevî idaresinin dinî kaygılardan ziyade dünyevî emellere dayanan idare tarzına duyulan tepkinin züht hareketi olarak ortaya çıktığını görmekteyiz. Halkın ibadet ve zühd konularına yönelenlerine yeni bir takım adlar verilmeye başlandı. Bunların başında Sûfî adı gelir ki; Tasavvuf ehline verilen bu isim ve sıfatlar arasında en çok tutulanıdır. Sühreverdî, mukarrebûnu sûfiye, ebrârı mutasavvıfe anlamında kullanmaktadır. Sûfî, Cenab-ı Allah’a kurbiyetten, ruh makamına yükselen kişi olduğunu, mutasavvıfenin ise zühd hayatına özenen kimse olduğunu söylemektedir. Sûfilerin Hz. Ali ve ehl-i beyt eksenli fikirlerinin kaynaklarını ilk dönemden itibaren anlayışı saptırmadan, Hz. Ali ile ilgili aktarılanlara sahip olmuşlar onlar tasavvufî düşüncenin ya da züht hareketinin oluşumunu bu kaynaktan beslenerek oluşturmuş ve hayat bulmasını sağlamışlardır. Hz. Ali’nin hilafeti esnasında diğer Müslümanlarla yapılan savaşlarda ganimet almayı yasaklaması onun dünya malına değer vermeyişinin göstergesi olarak algılanmış, bu anlayış züht hareketinin ilk adımlarını oluşturmuştur. Bu hareket; ehl-i suffeye benzeme gayreti ve ehlibeyt sevgisi ile beslenmiş, ancak diğer sahabeye hiçbir zaman küfretmemişlerdir. Hatta İran coğrafyası da bu züht hareketinden etkilenmiştir. Hz Ali farklı gözle anlatanlardan dinlersek; Zühd döneminin sonlarında vefat emiş olan Bişr-i Hâfî’yle (ö. 227/842) ilgili olarak da bir rivayet mevcuttur. Buna göre o şöyle demiştir: “Bir gece rüyada gördüğüm (Hz. Ali) Murtezâ’ya: ‘Yâ Emîre’l-mü’minîn! Bana nasihat et!’ dedim. Dedi ki: ‘Rahman’dan sevap almaya tâlib olarak zenginlerin fakirlere şefkat göstermeleri ne hoştur! Bundan daha hoş olan, Hallâk-ı Cihân’ın keremine itimad ederek fakirlerin zenginlere karşı gururla davranmalarıdır.
Yine bu dönemin ünlü simalarından biri olan ve Hz. Ali’yi ashabın en zâhidi olarak takdim ederken zühdün nitelikleri ile alakalı olarak kendi görüşünü dile getiren Süfyân-ı Sevrî (ö. 161/778) şöyle demektedir: “Çok kadına sahip olmak dünyadan değildir. Çünkü sahabenin en zâhidi olan Hz. Ali’nin bile dört eşi, dokuz câriyesi vardı. Demektedir.
Yine Hasan Basri nin samimi duygularını ifade eden bir cümlesi “Yemin olsun ki, Allah’ın oklarından birini kaybettiniz. O, Allah’ın emirlerine karşı gelmedi, Allah’ın malını çalmadı. Kur’ân’ın onun lehinde ve aleyhindeki hükümlerine uydu. Helali helal, haramı da haram bildi. Ta ki bu hasletleri onu güzel cennet bahçelerine kavuşturdu.”
Fahreddin Razi, “Ehl-i Beytim Nuhun gemisine benzer; binen kurtulur” ve “Ashabım yıldızlar gibidir. Hangisine uysanız hidayete erersiniz”( Aclûnî, I, 132) rivayetlerini nazara verip şu yorumu yapar: “Şimdi biz mükellefiyet denizindeyiz. Şüphe ve şehvet dalgaları bize çarpmaktadır. Denizde yol alan iki şeye muhtaçtır:1-Sağlam bir gemi.2-Işık saçan yıldızlar.
İşte, böyle bir gemiye binen ve yıldızlara bakarak yol alanların kurtulma ümidi fazla olur. Ehl-i Sünnet, Ehl-i Beyte muhabbet gemisine binmiş, sahabe yıldızlarına bakarak yol almaktadır.”
İmam Kuşeyrî, kendini rûhânî hayata salan sofilerden bahsederken özetle şöyle der: Müslümanlıkta büyüklüğün ünvanı olarak, Allah Rasûlü’ne arkadaşlık ünvanından daha büyük pâye yoktur. Bu mazhariyet başka dönem insanlarıyla paylaşılmayacak kadar büyük bir mazhariyettir. Bundan sonra en büyük nam ve pâye ise, Allah Rasûlü’nün ashabını görüp tanıma bahtiyarlığına ermişlerin ünvanı olan “tabiîn” ünvan-ı celîlidir. Bu kadri yücelerden sonra da tâbiînle buluşup görüşme mutluluğuna ermişlerin nâm-ı celîlü’l-kadri olan “tebe-i tabiîn” gelir.. bu üç aydınlık zümrenin gurûbuna ve bu arada bir kısım fitnelerin zuhuruna muhâzî olarak da fıkıh cephesinde fakîhler. hadis cephesinde muhaddisler, akaid cephesinde muhakkikîn-i mütekellimîn çok önemli misyonlar edâ ettikleri gibi İslâm’ın rûhî cephesinde de en önemli tecdidleri sofiler gerçekleştirmişlerdir.
Bediüzzaman ehl-i Şia’nın bu delillerini tek tek analiz ederek, Hz. Ebubekir ve Hz. Ali’nin farklı özelliklerinin yaşanan sonucu ortaya çıkardığını açıklar. En başta şunu belirtmek gerekir: Hz. Ali ilk üç halife zamanında Medine’de ikamet ederek, dini ilimlerle uğraşmayı diğer görevlere tercih etmiştir. Kur’an ve hadis konusundaki derin ilminden dolayı, hem Hz. Ebubekir’in (r.a.) hem de Hz. Ömer’in (r.a.) özellikle fıkhi meselelerde fikrine müracaat ettikleri bir sahabi olmuştur. Yirmi seneden fazla üç halifenin adeta “şeyhülislamlığını” yapması mevcut duruma itiraz etmediğini belirler. Ayrıca ilk üç halife zamanındaki fetihler ve düşmanla mücadele ile Hz. Ali (r.a.) zamanındaki vakıalar “hilafet-i İslamiye noktasında Şiaların davalarını cerh ediyor.” Bediüzzaman, Şialar’ın delillerinden olan; (a) Hz. Ali hakkında senâkârane hadislerin çok olmasını iki nedenle açıklar. Bunlardan birisi, Emeviler ve Hariciler Hz. Ali’ye (r.a.) haksız hücumda bulunduklarından, ehl-i Sünnet ve Cemaat Hz. Ali hakkındaki rivayetleri çok neşretmişler. Diğerine gelince, Hz. Peygamber (s.a.v.) peygamberlik nazarıyla, ileride Hz. Ali’nin (r.a.) başına gelecek üzücü olayları ve dahili fitneleri görmüş, Hz. Ali’yi (r.a.) meyusiyetten ve ümmetini Onun hakkında su-i zandan kurtarmak için, “Ben kimin dostuysam, Ali’de onun dostudur” gibi mühim hadislerle Ali’yi teselli ve ümmeti irşat etmiştir.(b) Hz. Ali’nin “şah-ı velayet” ünvanıyla evliyanın çoğunluğunun ve tariklerin kaynağı olması meselesine gelince, Hz. Ali’yi sevmek. Bediüzzaman böyle düşünenlere, “Acaba böyle kahraman-ı İslam ve ve esedullah ünvanını kazanan ve sıddıklerin kumandanı ve rehberi olan bir zatı riyakar ve korkaklık ile, sevmediği zatlara tasannukârane muhabbet göstermekle ve yirmi seneden ziyade havf altında mümaşaat etmekle, haksızlara tebaiyet kabul etmekle muttasıf görmek, ona muhabbet değildir. O çeşit muhabbetten Hz. Ali (r.a.) teberri eder.” diyerek Ehl-i sünnet âlimleri gibi şu sonuca ulaşır. Eğer Hz. Ali ilk halifeleri hak görmeseydi, onları tanımaz ve itaat etmezdi. Haklı gördüğü için şeceatını hakperestçe kullanmıştır. Hz. Ali’den nakledilen sözler bunu doğrular niteliktedir. İbn Abd-ı Rabbih’in El-Ikdu’l-Ferid adlı eserinde nakledilen bir sözünde Hz. Ali şöyle der: “Ey Allah’ım! Ona ilk iman eden benim, yine Onu ilk yalanlayan ben olamam. Bende Hz. Peygamberin bir vasiyeti yoktur. Şayet böyle bir şey olsaydı ne Temim ne de Adiyy oğullarından birisini minberde bırakmazdım.”
656′da Hz. Osman’ın katillerinin bulunması için bir araya gelen, Hz. Aişe, Hz. Talha ve Hz. Zübeyr, Hz. Ali’nin elçisi Ka’ka’dan Hz. Osman’ın katillerinin halife tarafından bulunmasını istediler. Görüşmeler sonucu meseleyi sulh yoluyla halletmeye karar verdiler. Bu arada Müslümanların birlik olması asilerin huzurunu kaçırıyordu, iki taraf birleşirse kendilerini yok edebilirlerdi. Abdullah b. Sebe ve yandaşları sulha mani olmaya karar verdiler. Ertesi gün güneş doğmadan görevlendirilen kişiler aracılığıyla kargaşa oluşturup “Ehl-i Kûfe baskın yaptı,” “Ehl-i Basra baskın yaptı” şayiasını yaydılar. Sonunda Abdullah b. Sebe ve yandaşları istediklerine kavuştular. Binlerce Müslüman’ın kanı aktı. Hz. Talha, Hz. Zübeyr gibi Aşere-i Mübeşşereden olan sahabeler şehit edildi. Bu savaşta Hz. Aişe devenin üzerinde bulundu. Bediüzzaman Cemel savaşını, adalet-i mahza ile adalet-i izafiyenin savaşı olarak analiz eder. Hz. Ali, önceki halifeler dönemindeki gibi adalet-i mahzayı esas aldı Hz. Aişe, Hz. Talha ve Hz. Zübeyr’de adalet-i mahzanın tatbiki müşkül olduğuna inanarak adalet-i izafiye yönünde içtihad yapmışlardı. Her iki tarafta Allah için içtihad etmişlerdi Bundan dolayı hem katil, hem maktul ehl-i cennet olmuşlardı. Hz. Ali içtihadında haklı olduğu halde, her iki tarafta içtihad neticesi savaştığı için, “içtihad eden hakkı bulsa iki sevap var; bulmazsa bir nevi ibadet olan içtihad sevabı, olarak bir sevap alır, hatasından mazurdur.”
Bediüzzaman bu savaşın genel niteliğini hilafet ve saltanatın savaşı olarak görür. Hz. Ali, “ahkam-ı dini ve hakaik-i İslamiyeyi ve ahireti esas tutup, saltanatın bir kısım kanunlarını ve siyasetin merhametsiz mukteziyatlarını onlara feda ediyordu. Hz. Muaviye ve taraftarları ise, hayat-ı içtimaiye-i İslamiyeyi saltanat siyasetleriyle takviye etmek için, azameti bırakıp ruhsatı iltizam ettiler. Siyaset âleminde kendilerini mecbur zannedip, ruhsatı tercih ettiler, hataya düştüler” Hz Muaviye’nin bu hatası alem-i İslamiyenin Hilafetten ayrılmasına ve uzun süre devam edecek olan saltanat devrinin başlamasına zemin hazırlayacaktır.
Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in Emevilerle mücadelesini tahlil ederken, din ve milliyet savaşı olarak belirtir. Çünkü Hz. Hasan ve Hüseyin Âl-i Beyt’i nurani silsilesinin başlangıcı olarak Hilafet-i İslamiyeyi temsil ederlerken, Emeviler Arap milliyetçiliğini temsil ediyorlardı.. Meselâ, Ehl-i sünnet ve Cemaat adı altında Vahhâbîlik ve Haricilik fikri girdiği için, bazıları Hz. Ali’yi tenkit etmişler. Bu da Ehl-i sünnetin hesabına yazılmış. Bundan dolayı Aleviler Ehl-i sünnete karşı soğumaya başlamışlar.
Bütün bu karmaşalar içinde Hz. Ali’yi ilmi kişiliği ile ne kadar tanıyabildik, Ehl-i Beyt’i sevmenin hakkını verebildik mi? Biraz düşünülmesi gerekir…Ebu Hanife’nin bunu fazlasıyla başardığı görülüyor..Bugün Hz. Ali ile diğer sahabeler arasında çıkan anlaşmazlıkların sebeblerine tam vakıf olma imkanı yokken bunu değiştirme tersine cevirme ihtimali bulunmadan taraf olmanın, geçmiş bir olay için dinde ayrıcalık yapmanın kime ne faydası olabilir?
Ehlisünnet dünyası da şia dünyası gibi homojen değil. Birbirinden farklı birçok anlayış mevcut. Bunlardan en belirgini mutasavvıf anlayış ile kendilerine selef adını veren ve diğer gruplarca vehhabi diye adlandırılan grup, kuran anlayışını ön planda tutan fakat hadisleri reddeden gruplar, kendini mezhepler üstü görenler var. Hatta bazılarına göre şia karşıtı bütün gruplar ehli sünnet olarak tanımlanmaktadır ki böyle bir tasnife katılmak mümkün değil. Çünkü bu grupların çoğu zaman tek ortak yönleri var. Şii yorumlarını doğru olarak algılamama. Bu ortak payda yine hepsini bir çatı altında tutmaya yetmemektedir. Çünkü mutasavvıflar bazı konularda şiilerle bire bir örtüşmese de yakın olan anlayışlarını da bulmak mümkün. Teknolojinin ilerlemesi ve art niyetlilerin teknolojiyi kullanarak faaliyetlerini sürdürmesi ile İslam dünyasında da İslam adına ortalıkta dolaşan korkunç derecede bilgi kirliliği oluşmuştur. Mesele bu kirlikten temizi ayıklamak. Hatta belirgin grupların içinde bile anlayış farklılıkları mevcuttur. Sonuç olarak bu coğrafyada Hz Ali kimlerin ne kadar anladığı soruna verilecek cevap, öylesine kolay bir şey değildir. Biraz daha yukardan detaya inmeden bakarsak;
Ehlisünnet dünyasında Hz.Ali denilince; yiğitliği, ilmi, farklı konulardaki ictihadinde isabetin yüksekliği, Peygamberimize damat oluşu cengâverliği, Ehl-i beyt’ten oluşu, küçük yaşta İslam’ı kabul edişi, ilk Müslümanlardan oluşu, Efendimizin vefatında O’nu yıkayıp, kefenleyip defnetmesi, Cemal ve Sıffın olayları, mağduriyetleri, evlatlarının şehit edilmesi ve islamı anlayışta ayrıcalıkların başına birileri tarafından oturtulmuş bir kimse akıllara gelir.
Ehli Sünneti in Hz Ali nin ilmi vasfından yeteri kadar nasiplenildiği pek söylenemez. Çünkü hz Ali şia tarafından ona yüklenen vasıfların(imamet, masumiyet, insanüstü bir varlık vb. ) dışında onda görülmesi gereken çok önemli bir vasfı, ilmi mevcuttur. Sorunları çözmede dini anlamada, daha birçok konuda ilk üç halifenin Hz Ali den nasıl faydalandığı bilinen bir gerçektir. Ama her ne olduysa ki, olan bellidir. Bu büyük pınarın suyu bu camiaya yeterince akmamaya başlamıştır. Bunun sebebine gelince birinci olarak Hazreti Ali nin vefatından sonra saltanat döneminin başlaması ve bu saltanatın elden gidip ehlibeytin eline geçeceği korkusuyla yatıp kalkan emevi hanedanları kendi hükümranlıklarını sürdürmek adına camilerde kendi yönetimlerine methiyeler düzülmesini sağlamışlardır. Saltanat uğruna Hz Ali ve ehlinden nakledilen anlayışa, bilgiye, baraj koyarak akmasını engellemeye kalkmışlardır. Halkın ehlibeyte olan sevgisi bunların gözünü korkuttuğundan, aleyhde camilerde propaganda yapılmasını sağlamışlardır. Tabii bunu bütün emevi hanedanları için düşünmek mümkün olmasa da genelinde bu gerçek bir vakıadır. Sözün özü yönetimin güçlü olduğu yerlerde bu kanaldan gelen hadislerin çeşitli sebeplerle bloke edildiğini, yönetimin etkisinde kalan bazı din bilginleri tarafından bu bilgilerin karartılmış olduğunu görmek mümkündür.
İkincisi, gerçek anlamda tartışmaların hiç içinde olmayan İmamların Şiler tarafından masum kabul edilip, peygamber gibi görülmesi ve bunu akide meselesi haline getirmeleri, imamlar adına binlerce hadis uydurmaları, bazı grupların Ali’yi ilah yerine koyması nedeniyle bu konuya korkuyla, kuşkuyla yaklaşılıp Şiileşiriz endişesiyle yeterince değerlendirilmediğinin bilinmesi gerekir. Yoksa bu kanaldan gelen bilginin reddedildiğinden veya gereksizliğinden değil. Hz Ali kendisi üzerinden yapılacak istismarları bilmekteydi. Bunu ortaya koymak istemiş bu durumla ilgili sevgili peygamberimizin sözlerini aktarmıştır. Şöyle ki;
İmam-ı Ahmed İbni Hanbel, imam-ı Ali’den şu hadis-i şerifi haber veriyor: Resulullah buyurdu ki: (Ya Ali, sen İsa gibisin! Yahudiler, Ona düşman oldu. Mübarek annesine iftira ettiler. Hıristiyanlar da, Onu aşırı yükselttiler. Ona yakışan dereceden daha yukarı çıkardılar. Allahın oğlu dediler.) [İ. Ahmed]Hz. Ali bu hadis-i şerifi haber verdikten sonra,
(Benim yüzümden iki türlü insanlar helak oldu. Birisi, beni aşırı severek, bende olmayan şeyleri bana takarlar. Ötekiler de, bana düşman olup, birçok iftira yaparlar) buyurdu. Bu hadis-i şerif, haricilerı Yahudilere, Eshab-ı kirama düşmanlık eden rafızileri de Hıristiyanlara benzetmektedir.
Hazreti Ali nin işaret ettiği noktaya düşmemek için temkinli davranmak istemişlerdir. Yoksa bu pınarın suyuna kendisini büs bütün kapatmayı ehlisünnete mal etmek de geçerli değildir. Zaten Mutasavvıflar pir olarak silsilenin başında Hz. Ali yi görürler. Onunla yatar onunla kalkarlar. Bu cenahta Hz. Ali anlayışı en ince detayına kadar bilmek ve yaşanmak istenen bir husustur. Hatta bütün tarikat silsilesinde başta imamı Cafer olmak kaydıyla ehlibeyt mensupları vardır. Bununla kalınmamış Hz Ali yakın olarak bilinen Selman Farisi de yine mutasafıfların üstatlarındandır. Zaten Osmanlı döneminde de bu ruh islamı dünyaya yaymıştır. Bu konuda; Bilhassa imamı Cafer sadık Hazretleri ile ilmen fikren beraber olan büyük imamlarımız vardır. İmam ı Azam Ebu Hanife gibi. Ebu Hanife, ehl-i beyt imamlarına bağlılığı, sevgisi nedeniyle işkencelere maruz kaldığı bilinen gerçeklerdendir. Kendisini yetiştiren Üstatlar arasında İmamlardan Zeyd bin Ali, Muhammed Bakır, Cafer Sadık’ın olduğu unutulmamalıdır. Ebu Hanife’nin Şia Karşısındaki Tutumuna gelince;
İmamı Azam Ebu Hanife ehlibeyt karşı büyük bir sevgi ve saygısı mevcuttu. O sıkıntılı dönemlerde hiçbir zaman yönetimin yanında yer almamış her zaman ehlibeytin yanında olmuş bunun yüzündende büyük sıkıntılara, eza ve cefalara mazur kalmıştır. Sonunda da bu sevgisi yüzündün şehit gitmiştir. İmam zeydin Mücadelesine maddi katkı zağlamış ancak, babasına verdiği sözden dolayı bu mücadeleye fiilen katılmamıştır. Ebu Hanife Ali taraftarı olmasına rağmen hiçbir zaman ashaba düşman olmamış onların fazilet derecelerini inkâr etmemiştir. Ebu Hanife’nin Hz.Ali taraftarlığı Ashabın fazilet derecelerini görmesine mani olmamıştır. Hz.Ebu Bekir’in takvasını takdirle anar, ticarette O’nun gibi olmaya çalışırdı. Kendisine ‘Sen dinde hangi fırkadansın’ diye soran birine ”..selefe sövmeyen,kadere iman eden, günahtan dolayı kimseyi tekfir etmeyen sınıftayım”. Diye cevap vermiştir.Ebu Hanife Al-i Beyt imamlarının Hz.Ebubekir ve Hz. Ömer’e sövdükleri söylentisinden Ehl-i Beyt’i beri tutuyor..Bunun yalan dolan ve Ehl-i beyt imamlarına sürülmüş bir leke olduğuna inanıyor, Hz.Ebubekir’le Ömer’e sövülmesine tahammül edemiyordu. Al-i Beyt’e olan şiddetli taraftarlığı Ebu Hanife’yi başkalarından ilim öğrenme konusunda engellememiştir. Üstatlarının herhangi bir siyasi temayülü olmamıştır. Ebu Hanife’nin fıkhı Zeydiyye fırkasının görüşlerine yakındır..Ebu Bekir ve Ömer’in halifeliklerini doğru bulur ve vasiyet yoluyla Halife’nin Peygamber tarafından tayin edilmiş olduğuna kani değildir. Bunlar Zeydiyye’nin de görüşleridir. Kendi asrındaki emevi ve Abbasilerden olan yöneticilerle ilgili olarak siyasi düşüncesi onların Hilafeti gasbetmiş oldukları şeklindedir..Hz. Ali taraftarıdır..Yaşadığı dönemde Hilafet’in Hz. Ali’nin Hz. Fatıma’dan doğma evlatlarının hakkı olduğuna inanır. Çünkü liyakatiyle, ilmiyle, ahlakıyla halkın istediği, yönetici ehlibeyt mensuplarıdır. Burada bir gasp söz konusudur.” Muhammed Ebu Zehra’nın ‘Ebu Hanife’ isimli kitabından alıntılar”Sonuç olarak bakıldığında Ebu Hanife sahabe arasında ayrım yapmadığı, hiçbirine sövülmesine razı olmadığı, Ebu Bekir, Ömer ve Osman’ın halifeliklerini tartışmadığı görülmektedir. Emevi ve Abbasi dönemlerinde Hz. Ali evladının halifelik hakkının gasp edildiğine inanarak kendi döneminde siyasi görüş olarak Ehl-i Beyt taraftarlığı yapıyor, sohbetlerinde cemaate bu konudaki görüşlerini apaçık anlatıyor, hatta bundan dolayı oğlu zindanlara atılıyor. Fakat fiilen ayaklanmalara katılmıyor. Kendi döneminde yaşayan ve yakını olarak bilinen İmamı Cafer ve İmam-ı Zeyden imamların masumiyeti itikadi anlamda bir imamet inancının olduğunu hiç duymamış olduğundan o dönmelerde imamların gıyabında Şiacılık yapanlardan uzak durmuş hatta onlardan söz konusu imamların da uzak durduğuna şahit olmuştur..Diğer İslam mezheplerinin de imamlarının görüşleri Ebu Hanife ile aynıdır. İleriki sayfalarda da söz edileceği gibi ehlisünnet imamlarının İslami görüşleri ile ehlibeyt imamları arasında bir fark bulunmamaktadır. Hatta Sünni meshep imamlarının hemen hemen hepsinin ilim kaynağı ehlibeyt imamlarıdır. Şiacılar kendi ürettikleri düşüncelerini ehlibeyt imamlarına yamamışlardır. Emevi hanedanlığı kendi hükümranlığı sürdürüp sağlamlaştırma faaliyetlerini sürdürürken bunun etkilerinin halka yansıması farklı şekillerde olmuştur. Siyasi sebeplerle çıkan karmaşa mezheplerin inanç esaslarına da yansımıştır. Siyasi tarafgirlik mezhepsel farklılaşmaları etkilemiştir. Dönemin siyasi otoritesini desteklemek için uydurulan hadislerle ve yönetime düzülen övgülere muhalif tarafın aşırıları yezit gibi bir hain için hadis uyduruluyorsa, methiyeler düzülüyorsa, övülmeye daha layık ehlibeyt adına neden uydurulmasın mantığı ile mağduriyeti ve mağduriyetin iktidarını sağlamak için imamlar adına yüz binlerce uydurdukları hadisleri dinin bir parçası haline getirmişlerdir. Ancak, gerçek İslam âlimleri güçlü ve hassas yaklaşımları ile neyin doğru neyin yanlış nelere güvenilmeli nelere güvenilmemeli konusunu apaçık ortaya sermişler, ilim halkaları kurarak yanlışların bu halka içine sızmasını engellemişlerdir. Ayrıca da halkın bu olumsuzluklardan etkilenmemesi için büyük cabalar göstermişlerdir.
Şiiler, bu siyasi gelişmeleri dini bir hüviyete çevirirken, gelişmelerden hoşlanmayan halk ve gerçek ilim sahiplerinin çoğu da iktidarın yanında olmayıp züht hareketi ile kendi inançlarını sürdürme ve gayreti içine girmişlerdir.
O karışık dönemde özellikle Tebe-i tâbiîn” döneminde iyice genişleyen İslâm dünyasında refah seviyesi yükselmesi ve Hz. Ali’nin muhalifleri olan Emevî idaresinin dinî kaygılardan ziyade dünyevî emellere dayanan idare tarzına duyulan tepkinin züht hareketi olarak ortaya çıktığını görmekteyiz. Halkın ibadet ve zühd konularına yönelenlerine yeni bir takım adlar verilmeye başlandı. Bunların başında Sûfî adı gelir ki; Tasavvuf ehline verilen bu isim ve sıfatlar arasında en çok tutulanıdır. Sühreverdî, mukarrebûnu sûfiye, ebrârı mutasavvıfe anlamında kullanmaktadır. Sûfî, Cenab-ı Allah’a kurbiyetten, ruh makamına yükselen kişi olduğunu, mutasavvıfenin ise zühd hayatına özenen kimse olduğunu söylemektedir. Sûfilerin Hz. Ali ve ehl-i beyt eksenli fikirlerinin kaynaklarını ilk dönemden itibaren anlayışı saptırmadan, Hz. Ali ile ilgili aktarılanlara sahip olmuşlar onlar tasavvufî düşüncenin ya da züht hareketinin oluşumunu bu kaynaktan beslenerek oluşturmuş ve hayat bulmasını sağlamışlardır. Hz. Ali’nin hilafeti esnasında diğer Müslümanlarla yapılan savaşlarda ganimet almayı yasaklaması onun dünya malına değer vermeyişinin göstergesi olarak algılanmış, bu anlayış züht hareketinin ilk adımlarını oluşturmuştur. Bu hareket; ehl-i suffeye benzeme gayreti ve ehlibeyt sevgisi ile beslenmiş, ancak diğer sahabeye hiçbir zaman küfretmemişlerdir. Hatta İran coğrafyası da bu züht hareketinden etkilenmiştir. Hz Ali farklı gözle anlatanlardan dinlersek; Zühd döneminin sonlarında vefat emiş olan Bişr-i Hâfî’yle (ö. 227/842) ilgili olarak da bir rivayet mevcuttur. Buna göre o şöyle demiştir: “Bir gece rüyada gördüğüm (Hz. Ali) Murtezâ’ya: ‘Yâ Emîre’l-mü’minîn! Bana nasihat et!’ dedim. Dedi ki: ‘Rahman’dan sevap almaya tâlib olarak zenginlerin fakirlere şefkat göstermeleri ne hoştur! Bundan daha hoş olan, Hallâk-ı Cihân’ın keremine itimad ederek fakirlerin zenginlere karşı gururla davranmalarıdır.
Yine bu dönemin ünlü simalarından biri olan ve Hz. Ali’yi ashabın en zâhidi olarak takdim ederken zühdün nitelikleri ile alakalı olarak kendi görüşünü dile getiren Süfyân-ı Sevrî (ö. 161/778) şöyle demektedir: “Çok kadına sahip olmak dünyadan değildir. Çünkü sahabenin en zâhidi olan Hz. Ali’nin bile dört eşi, dokuz câriyesi vardı. Demektedir.
Yine Hasan Basri nin samimi duygularını ifade eden bir cümlesi “Yemin olsun ki, Allah’ın oklarından birini kaybettiniz. O, Allah’ın emirlerine karşı gelmedi, Allah’ın malını çalmadı. Kur’ân’ın onun lehinde ve aleyhindeki hükümlerine uydu. Helali helal, haramı da haram bildi. Ta ki bu hasletleri onu güzel cennet bahçelerine kavuşturdu.”
Fahreddin Razi, “Ehl-i Beytim Nuhun gemisine benzer; binen kurtulur” ve “Ashabım yıldızlar gibidir. Hangisine uysanız hidayete erersiniz”( Aclûnî, I, 132) rivayetlerini nazara verip şu yorumu yapar: “Şimdi biz mükellefiyet denizindeyiz. Şüphe ve şehvet dalgaları bize çarpmaktadır. Denizde yol alan iki şeye muhtaçtır:1-Sağlam bir gemi.2-Işık saçan yıldızlar.
İşte, böyle bir gemiye binen ve yıldızlara bakarak yol alanların kurtulma ümidi fazla olur. Ehl-i Sünnet, Ehl-i Beyte muhabbet gemisine binmiş, sahabe yıldızlarına bakarak yol almaktadır.”
İmam Kuşeyrî, kendini rûhânî hayata salan sofilerden bahsederken özetle şöyle der: Müslümanlıkta büyüklüğün ünvanı olarak, Allah Rasûlü’ne arkadaşlık ünvanından daha büyük pâye yoktur. Bu mazhariyet başka dönem insanlarıyla paylaşılmayacak kadar büyük bir mazhariyettir. Bundan sonra en büyük nam ve pâye ise, Allah Rasûlü’nün ashabını görüp tanıma bahtiyarlığına ermişlerin ünvanı olan “tabiîn” ünvan-ı celîlidir. Bu kadri yücelerden sonra da tâbiînle buluşup görüşme mutluluğuna ermişlerin nâm-ı celîlü’l-kadri olan “tebe-i tabiîn” gelir.. bu üç aydınlık zümrenin gurûbuna ve bu arada bir kısım fitnelerin zuhuruna muhâzî olarak da fıkıh cephesinde fakîhler. hadis cephesinde muhaddisler, akaid cephesinde muhakkikîn-i mütekellimîn çok önemli misyonlar edâ ettikleri gibi İslâm’ın rûhî cephesinde de en önemli tecdidleri sofiler gerçekleştirmişlerdir.
Bediüzzaman ehl-i Şia’nın bu delillerini tek tek analiz ederek, Hz. Ebubekir ve Hz. Ali’nin farklı özelliklerinin yaşanan sonucu ortaya çıkardığını açıklar. En başta şunu belirtmek gerekir: Hz. Ali ilk üç halife zamanında Medine’de ikamet ederek, dini ilimlerle uğraşmayı diğer görevlere tercih etmiştir. Kur’an ve hadis konusundaki derin ilminden dolayı, hem Hz. Ebubekir’in (r.a.) hem de Hz. Ömer’in (r.a.) özellikle fıkhi meselelerde fikrine müracaat ettikleri bir sahabi olmuştur. Yirmi seneden fazla üç halifenin adeta “şeyhülislamlığını” yapması mevcut duruma itiraz etmediğini belirler. Ayrıca ilk üç halife zamanındaki fetihler ve düşmanla mücadele ile Hz. Ali (r.a.) zamanındaki vakıalar “hilafet-i İslamiye noktasında Şiaların davalarını cerh ediyor.” Bediüzzaman, Şialar’ın delillerinden olan; (a) Hz. Ali hakkında senâkârane hadislerin çok olmasını iki nedenle açıklar. Bunlardan birisi, Emeviler ve Hariciler Hz. Ali’ye (r.a.) haksız hücumda bulunduklarından, ehl-i Sünnet ve Cemaat Hz. Ali hakkındaki rivayetleri çok neşretmişler. Diğerine gelince, Hz. Peygamber (s.a.v.) peygamberlik nazarıyla, ileride Hz. Ali’nin (r.a.) başına gelecek üzücü olayları ve dahili fitneleri görmüş, Hz. Ali’yi (r.a.) meyusiyetten ve ümmetini Onun hakkında su-i zandan kurtarmak için, “Ben kimin dostuysam, Ali’de onun dostudur” gibi mühim hadislerle Ali’yi teselli ve ümmeti irşat etmiştir.(b) Hz. Ali’nin “şah-ı velayet” ünvanıyla evliyanın çoğunluğunun ve tariklerin kaynağı olması meselesine gelince, Hz. Ali’yi sevmek. Bediüzzaman böyle düşünenlere, “Acaba böyle kahraman-ı İslam ve ve esedullah ünvanını kazanan ve sıddıklerin kumandanı ve rehberi olan bir zatı riyakar ve korkaklık ile, sevmediği zatlara tasannukârane muhabbet göstermekle ve yirmi seneden ziyade havf altında mümaşaat etmekle, haksızlara tebaiyet kabul etmekle muttasıf görmek, ona muhabbet değildir. O çeşit muhabbetten Hz. Ali (r.a.) teberri eder.” diyerek Ehl-i sünnet âlimleri gibi şu sonuca ulaşır. Eğer Hz. Ali ilk halifeleri hak görmeseydi, onları tanımaz ve itaat etmezdi. Haklı gördüğü için şeceatını hakperestçe kullanmıştır. Hz. Ali’den nakledilen sözler bunu doğrular niteliktedir. İbn Abd-ı Rabbih’in El-Ikdu’l-Ferid adlı eserinde nakledilen bir sözünde Hz. Ali şöyle der: “Ey Allah’ım! Ona ilk iman eden benim, yine Onu ilk yalanlayan ben olamam. Bende Hz. Peygamberin bir vasiyeti yoktur. Şayet böyle bir şey olsaydı ne Temim ne de Adiyy oğullarından birisini minberde bırakmazdım.”
656′da Hz. Osman’ın katillerinin bulunması için bir araya gelen, Hz. Aişe, Hz. Talha ve Hz. Zübeyr, Hz. Ali’nin elçisi Ka’ka’dan Hz. Osman’ın katillerinin halife tarafından bulunmasını istediler. Görüşmeler sonucu meseleyi sulh yoluyla halletmeye karar verdiler. Bu arada Müslümanların birlik olması asilerin huzurunu kaçırıyordu, iki taraf birleşirse kendilerini yok edebilirlerdi. Abdullah b. Sebe ve yandaşları sulha mani olmaya karar verdiler. Ertesi gün güneş doğmadan görevlendirilen kişiler aracılığıyla kargaşa oluşturup “Ehl-i Kûfe baskın yaptı,” “Ehl-i Basra baskın yaptı” şayiasını yaydılar. Sonunda Abdullah b. Sebe ve yandaşları istediklerine kavuştular. Binlerce Müslüman’ın kanı aktı. Hz. Talha, Hz. Zübeyr gibi Aşere-i Mübeşşereden olan sahabeler şehit edildi. Bu savaşta Hz. Aişe devenin üzerinde bulundu. Bediüzzaman Cemel savaşını, adalet-i mahza ile adalet-i izafiyenin savaşı olarak analiz eder. Hz. Ali, önceki halifeler dönemindeki gibi adalet-i mahzayı esas aldı Hz. Aişe, Hz. Talha ve Hz. Zübeyr’de adalet-i mahzanın tatbiki müşkül olduğuna inanarak adalet-i izafiye yönünde içtihad yapmışlardı. Her iki tarafta Allah için içtihad etmişlerdi Bundan dolayı hem katil, hem maktul ehl-i cennet olmuşlardı. Hz. Ali içtihadında haklı olduğu halde, her iki tarafta içtihad neticesi savaştığı için, “içtihad eden hakkı bulsa iki sevap var; bulmazsa bir nevi ibadet olan içtihad sevabı, olarak bir sevap alır, hatasından mazurdur.”
Bediüzzaman bu savaşın genel niteliğini hilafet ve saltanatın savaşı olarak görür. Hz. Ali, “ahkam-ı dini ve hakaik-i İslamiyeyi ve ahireti esas tutup, saltanatın bir kısım kanunlarını ve siyasetin merhametsiz mukteziyatlarını onlara feda ediyordu. Hz. Muaviye ve taraftarları ise, hayat-ı içtimaiye-i İslamiyeyi saltanat siyasetleriyle takviye etmek için, azameti bırakıp ruhsatı iltizam ettiler. Siyaset âleminde kendilerini mecbur zannedip, ruhsatı tercih ettiler, hataya düştüler” Hz Muaviye’nin bu hatası alem-i İslamiyenin Hilafetten ayrılmasına ve uzun süre devam edecek olan saltanat devrinin başlamasına zemin hazırlayacaktır.
Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in Emevilerle mücadelesini tahlil ederken, din ve milliyet savaşı olarak belirtir. Çünkü Hz. Hasan ve Hüseyin Âl-i Beyt’i nurani silsilesinin başlangıcı olarak Hilafet-i İslamiyeyi temsil ederlerken, Emeviler Arap milliyetçiliğini temsil ediyorlardı.. Meselâ, Ehl-i sünnet ve Cemaat adı altında Vahhâbîlik ve Haricilik fikri girdiği için, bazıları Hz. Ali’yi tenkit etmişler. Bu da Ehl-i sünnetin hesabına yazılmış. Bundan dolayı Aleviler Ehl-i sünnete karşı soğumaya başlamışlar.
Bütün bu karmaşalar içinde Hz. Ali’yi ilmi kişiliği ile ne kadar tanıyabildik, Ehl-i Beyt’i sevmenin hakkını verebildik mi? Biraz düşünülmesi gerekir…Ebu Hanife’nin bunu fazlasıyla başardığı görülüyor..Bugün Hz. Ali ile diğer sahabeler arasında çıkan anlaşmazlıkların sebeblerine tam vakıf olma imkanı yokken bunu değiştirme tersine cevirme ihtimali bulunmadan taraf olmanın, geçmiş bir olay için dinde ayrıcalık yapmanın kime ne faydası olabilir?
Esas konumuza dönersek zaten Ehl-i Sünnetin Ehl-i Beyti sevmeme diye bir problemi yoktur. Her namazın teşehhüdünde onlara dua edilir ve onları ciddi sevilir. Ehl-i Sünnet arasında “Ali, Hasan, Hüseyin, Fatıma…” gibi isimler son derece yaygındır. Oysa şiacıların öyle şaşılacak halleri vardır ki, bir yandan Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’in âlini ta’zim ettiklerini iddia ederken, öte yandan Tatarların Bağdad’a gelmesine çalışanlar yine kendileri olmuştur. Öyle ki, Tatarlar Bağdad’a girdiklerinde Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’in âlinden olan Ali (r.a.) ve Abbas’ın (r.a.) soyundan yüzlerce kişi öldürerek kadınlarını ve çocuklarını esir almışlardır. Ayrıca halktan da bir milyon sekizyüzbin kişi öldürmüşlerdir. Buhârî’de rivayet edilen ve müttefekun aleyh olan bir hadiste belirtildiği gibi:“Yâ Rasulullah! Sana nasıl salât-ü selam getirip dua edelim?” diye sormuşlardı daRasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem):“Şu (mealdeki) duayı okuyunuz” buyurmuştur :“Yâ Rab! Muhammed’e (dünyada şerîatini, âhirette şefaatini) Mübarek kıl; ailesine ve bütün ümmetine de rahmet eyle! Nasıl İbrahim’e mübarek kıldın, rahmet ettinse!..Yâ Rab! Muhammed üzeride (O’na verdiğin) şeref ve saadeti dâim kıl!.. Kadınlarının ve bütün ümmetinin üzerinde de sabit kıl!.. Nasıl İbrahim’in üzerinde sabit ve mübarek kıldınsa!.. Yâ Râb, Sen Hamîd’sin, Sen Mecîd’sin”. (Buhari, Enbiya: 10, Müslim Salat 65-66, İbn Mace İkamet: 25, Muvatta Sefer: 67)
Şiacılar, Ehl-i Sünnetten bazıları taassubta çok ileri giderek Yezidi’n imametini kabul ettiğini iddia etmekteler. Oysa, ehl-i sünnet Yezid’in hülafa-i râşidinden olduğuna inanmamaktadır. Ancak kürtlerden çok azınlık bazı câhiller bunu iddia etmişlerdir. Bazıları da daha aşırı giderek Peygamber bile demişlerdir. Bunlar da Ali’nin (r.a.) ulûhiyyetini iddia eden şialar gibidirler. Ümeyye oğullarına tâbi olanlardan bazıları da, halife vasıtasıyla iyiliklerin kabul edildiğini, kötülüklerin affedildiğini söylemişlerdir. Bu inanc elbette ki ehlisünnet camiasını asla bağlamaz. Çünkü çok azınlık bir gruptur. Ehli sünnet Nübüvvetin hilafeti otuz sene olup, ondan sonrası saltanat olduğuna inanmaktadır.. Nitekim hadiste de öyledir. Eğer Yezid’in imameti ile onun saltanatının Abbasî ve Mervânîlerden emsali olanlar gibi güçlü ve kuvvetli olduğunu kasdediyorsa ki bu doğrudur. Çünkü Yezid, Mekke dışında ki bütün İslâm âlemine hükmetmiştir. Mekke’ye de İbnü’z Zübeyr hükmetmiş, Yezid’e biat etmemiş ve Yezid ölünceye kadar da kendisine biat edilmesi için çağrıda bulunmamıştır. Yezid ve başkasının imam olması manası onun güçlü, ta’yin ve azle yetkili olması, cezaî müeyyideleri tatbik etmesi, kâfirlere karşı cihad edip ganimetleri bölüştürmesi demektir ki bu durum malûm ve mütevâtir olup inkârı mümkün değildir. İşte Yezid’in imameti de bu mânâdadır. İmam’ın cemaata namaz kıldırdığı gibi. Cemaata namaz kıldıran bir imamı gördüğümüzde Ona “İmam” deriz. Bu bilinen bir durumdur ki, bunu inkâr etmek mümkün değildir. Bunun ötesinde yezide inancı emanet etmek, onun ictihatlarına katılmak, onun haklılığını savunmak gibi bir inanç asla olmamıştır. Şiacıların ehlisünnet inancının emevi saraylarında uydurulduğu diddialarına tam bu satırda da cevap vermek yerinde olacaktır. Yezit hayatı boyunca ilim ve irfanın merkezi olan sahabenin coğunun yaşadığı merkez olan Mekke ye hükmedememiştir. Mekke Valisi yezide biat etmemiş yezit de orada yaşayan sahabenin karşı koyacağını bildiğinden biat için zorlamamıştır. Dolayısıyla emevi saraylarında ki söylemlerin mekke de din diye algılanmasını gerektirecek bir ortam asla olmamıştır. Bu hakikatleri gözden kacırmak elbetde sadece gafletle izah edilecek bir olgu değildir. Emevi sarayları muğlâk bir ifadedir. Âlimlerin yetiştiği bir okul değildir. Hem yukardada söz edildiği gibi yezidin elinin kolunun yetişemediği onca yer mevcuttur. Yezit sokaklara hakim olduysa insanların gönlündeki imana da sahip olamaz ki.. Bu ne bicim tuhaf bir yaklaşımdır! Şiacılar Hz peygamber ve onun dostları sahabeyi kiram hazaratının yolundan gidenleri Camiden ve eğitim yuvasından uzak kalan uydurulan hikayeleri din diye algılayan bir grup mu zannediyorlar!? Hem yezit eğer İslam inancına müdahale etseydi ya da ettiği halk içinde kabul görseydi islamın özüne yönelik farkı inançlar doğmazmıydı? Mesela, beş vakit namazı üce indirirdi. Cahiliye adetlerinden mutayı islamın emri diye yeniden getirirdi! Kadına her türlü yaklaşımı helal sayardı! İslam için çok önem arzeden Kâbe’nin yerine başka ziyaretler ilave ederdi. Peygambere muhalif yeni peygamberlikler icat ederdi! Kurandan şüphe edilmesi için bir takım manevraları olurdu? Allah’a ortak koşmak için yeni kutsaliyetler icat ederdi! Peygamberler gelecek nesillerin bağını koparmak için onun yakınlarına dostlarına iftira atılır halkın gözünden düşürülürdü. Bu konu daha neler neler söylenebilir!? Bunlardan hangisi ehlisünnet dünyasında din diye algılanıyor? Yalancı peygamberlerin icratları bu ve bunun gibi eylemler değimliydi? Bu söylemler bugün hangi inançta varsa o kendini hesaba cekmek durumundadır. Yoksa camur at izi kalsın mantığı ila dili ulaşabildiği yere kadar iftiraya batırmak pek ahlaki olmasa gerek. Yezit ehlisünnetin gözünde yönetimi zorla gasbetmiş bir devlet başkanıdır. O zaman devlet başkanları ilmi kariyerine bakılmasızın imam diye nitelendirilmekte olduğundan bazıları tarafından bu anlamda imam diye nitelendirilmiş zalim, ahlaksız, hain bir zattır. Onu iyi ya da kötü anarak dili kirletmeye de gerek yoktur. Zaten şu an hesabını yüce Allaha vermektedir.
